25 йил ўтиб оқланган муаллим


   Президентимиз Шавкат Мирзиёев Олий Мажлисга йўллаган бу галги мурожаатномасида сўнгги 3 йилда 1989 нафар, 2019 йилнинг ўзида эса 859 нафар фуқарога нисбатан оқлов ҳукми чиқарилганини таъкидлаб, буни суд-ҳуқуқ соҳасидаги энг катта ютуғимиз сифатида баҳолади.
   Шу маънода айтганда, якунланган йилда оқланиб, юзи ёруғ бўлган инсонлар орасида Риштон туманидаги 27-умумтаълим мактабида ишлаб, нафақага чиққан ўқитувчи Турсунхўжа Абдураҳмонов ҳам бор. Энг эътиборлиси, Т. Абдураҳмонов оз эмас, нақ 25 йилдан сўнг оқланди.
   Хўш, у қайси хатти-ҳаракати учун айбланган эди?
   Жиноят ишлари бўйича Фарғона вилоят судининг кассация суди мажлисида аён бўлишича, Турсунхўжа Абдураҳмонов 1994 йилда тумандаги 27-умумтаълим мактабида илмий бўлим мудири вазифасида ишлаган вақтда иш ҳақи қам бўлгани сабабли салоҳиятли ўқитувчилари ишдан бўшаб кетиш фикрини билдиришган. Шундан сўнг мактабнинг 84 нафар ўқитувчилари номидан ойлик маошлари оширилишини сўраб, Ўзбекистон Республикаси Президенти номига мурожаат йўллашган. Аммо бунга жавобан илмий бўлим мудирига тазйиқлар бошланган. Яъни ўша йил 12 август куни Фарғона вилоят ИИБ бошлиғи уни ўз хонасига чақириб, қаматиб юбориш билан қўрқитган. Бошлиқ айтганидек, 1994 йил 15 август куни Т.Абдураҳмоновнинг яшаш хонадонига вилоят ва туман ИИБ ходимлари жамоатчилик вакиллари иштирокида тинтув ўтказиш учун келишган. “Меҳмон”лар домлага чет элда ишлаб чиқарилган ёзув машинкасида варақалар тайёрлаб, кўпайтираётганини асос қилиб келтиришган. Аввалига хонадон соҳиби келтирилган айбловни инкор этган. Қолаверса, прокурор санкцияси бор-йўқлигини сўраган. Бироқ унинг бу талаби инобатга олинмай тинтув ўтказилган. Оқибатда, яшаш уйи залидаги диваннинг ёстиғи остидан бир дона ўқ отар қуроли, шунингдек, дераза токчасидан 41 грамм кўкнори бошоқлари топилган.
   Шундан кейин Турсунхўжа ака қамоққа олинган. Қамоқда ўтирганда эса соғлиғи ёмонлашгани ва оила аъзоларининг тинчлигини ўйлаб, тазйиқ остида гиёҳвандлик воситасини уйида сақлагани ҳақидаги айбловга қисман иқрор бўлиб, тегишли ҳужжатларга имзо чеккан. Бинобарин, тергов-суриштирув жараёнлари якунлангач, жиноят иши Бағдод туман судида кўриб чиқилган. Натижада суднинг 1994 йил 20 декабрдаги ҳукмига биноан, у Жиноят кодексининг (1959 йил таҳриридаги) 210-моддаси 1-қисми, 2166-моддаси 1-қисми билан айбдор деб топилиб, 2 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазосига маҳкум этилган. Лекин суд кодекснинг 232-моддасини қўллаб, судланувчини суд залидан озод қилган ва у мажбурий меҳнатга жалб этилган.
   Албатта, ўзига нисбатан қилинган ноҳақлик йиллар ўтса-да, Т. Абдураҳмоновга тинчлик бермасди. Президент ташаббуси билан мамлакатимиз суд-ҳуқуқ тизимида кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширила бошлангач, унда ҳам умид пайдо бўлди. Қолаверса, Турсунхўжа ака 2019 йил 15 сентябрь куни Қўқон шаҳрида бўлиб ўтган халқаро ҳунармандчилик фестивалига ташрифи мобайнида Президентимиз билан учрашиб, суҳбатлашиш бахтига муяссар бўлди. Пировардида ҳимоячиси билан бирга, жиноят ишлари бўйича Фарғона вилоят судига кассация шикояти билан мурожаат қилди.
   Жиноят ишини кассация инстанциясида кўриш жараёнида дастлабки тергов органи ва биринчи босқич суди томонидан бир қатор қонунбузилиш ҳолатларига йўл қўйилгани аён бўлди. Жумладан, ўша пайтда гувоҳлик берган М. Аҳмедов, К. Саидов, Н. Қутбиддинов, Н. Мирсолиев, Г. Эргашев, Х. Аҳмедов ва М. Ҳасановлар Т. Абдураҳмоновнинг уйидан ўқ отар қурол ва гиёҳвандлик воситаси топилиши ишончсиз эканлиги ҳақида кўрсатув беришган бўлса-да, суд бу важларни атрофлича текширмаган ҳамда ҳуқуқий баҳо бермаган.
   Бундан ташқари, вилоят ва туман ИИБ ходимлари томонидан Т. Абдураҳмоновнинг уйида кўздан кечириш ўтказилгани ҳақида баённома расмийлаштирилган бўлса-да, аслида Жиноят-процессуал кодексининг (1959 йил таҳриридаги) 161-моддасида белгиланган кўздан кечириш ҳаракатлари эмас, балки 150-моддасида назарда тутилган тинтув ҳаракатлари ўтказилган. Тинтув ҳаракатлари эса прокурор санкцияси билан ўтказилиши шарт эди. Шунингдек, тинтув ҳаракатларида Бағдод туман ИИБ ходими (сантехник) А.Акбаровнинг холис сифатида иштирок этиши қонунга зиддир.
   Жиноят-процессуал кодексининг (1959 йил таҳриридаги) 318-моддасида суриштирув ишлари, дастлабки ва суд тергови тўлиқсиз ҳамда бир томонлама олиб борилгани, суд хулослари ишнинг ҳақиқий ҳолатига мос эмаслиги, ЖПК нормаларининг қўпол равишда бузилиши ҳукмни бекор қилиш учун асос бўлиши белгиланган. Ана шу асосларга таянган жиноят ишлари бўйича Фарғона вилоят суди Бағдод туман судининг 1994 йил 20 декабрдаги ҳукмини бекор қилиб, Турсунхўжа Абдураҳмоновни айбсиз деб топиб, оқлади.
   Мана шу тариқа асоссиз айбланган ўқитувчининг юзи ёруғ бўлди. Албатта, айни пайтда судлар фаолиятидан бундай мисолларни кўплаб келтириш мумкин. Зеро, Давлатимиз раҳбарининг судлар олдига қўйган адолатни қарор топтириш, ҳар бир иш юзасидан қонуний, асосли ва адолатли қарор чиқариш вазифаси бугун ўз самарасини бермоқда.
   Айни пайтда қаҳрамонимиз “Нуроний” жамғармаси туман бўлимини бошқармоқда.

   Раҳматжон АРАПОВ - Жиноят ишлари бўйича Фарғона вилоят суди судьяси.
   Хуршид Султонов - журналист.

   Манба: "Инсон ва қонун" газетасининг расмий веб сайти - hudud24.uz