БИР КУНИ...

Мунаввара УСМОНОВА

БИР КУНИ...

СОВЧИ

Қизим улғайиб, совчилар эшик қоқиб турган кунларда уйимизга икки аёл кириб келди. Йигитнинг онасиман, деган аёлнинг ҳар бир бармоғига узук тақилган. Билаги ва бўйнида ҳам (борини таққан бўлса керак) саноқсиз зийнатлар. Атрофни кузатиб ёзилган дастурхону қўйилган нозу неъматларга зимдан разм солиб бўлгач, ёнидаги ўзига ўхшаган аёлни туртиб “гапир” ишорасини қилди. Ундан садо чиқмагач, ўзи сўз бошлади:

– Шоира экан, дейишса сизни бошқача тасаввур қилиб келгандик, ўзимиздан экансиз-ку, бемалол гапирсам бўлаверади. Уч қиз, бир ўғлимиз бор. Икки қизимни узатганман. Учинчи қизим институтда қизингиз билан бирга ўқийди. Яхши қиз, одобли, чаққон, йигитлар билан ади-бади айтишиб юрмайди, деганига ишониб келавердик. Одам ўзини ўзи мақтаса ғалати бўлади, деб синглимни олиб келгандим, бу сизни кўриб гапини йўқотди қўйди. Адабиётчи-да, сизлар ўзи шунақароқсизлар. Кейин синглисига қараб: “Турткилама, сен тилингни тишлаб олганингдан кейин гапираман-да”, дея ёзғириб қўйишни ҳам унутмади.

– Хуш келибсизлар, ўз уйингиздек бемалол ўтиринг, – дедим тавозе билан (ўзимча) вазиятни юмшатиш илинжида. Ҳалиги аёл қошларини чимириб:

– Вой, ўзимизнинг уйимиздек ўтирармидик, бирровга келдик, айнаний. Домда яшайдиганларга жуда ачинаман-да. Аксига олиб лифти ҳам йўқ экан. Юқори қаватга чиққунча ўпкамиз қозондек бўлди. Сизга айтсам ўғлим “Ҳай-ҳай” университетни қизилга тугатган. Ўрикзорда уч-тўртта дўконимиз бор. Бир йилдан бери кўчама-кўча юриб келин қидириш билан овораман, ўғлим билан адаси савдони юритяпти. Кўтара савдосиям бор. Кечқурун билан пул санаб чарчаймиз, тавба (ўз гапидан ўзи ҳаволаниб кула бошлади). Сиздақа ўқитувчилар бир ойда олган ойлигини ўғлим бир кунда топади, шукур.

– Топганларига барака берсин, – дейман дастурхон попугини ўйнаб.

– Шу десангиз Назарбек томонда турамиз. Ўн сотих ҳовлига икки этаж қилиб айлантириб иморат қурганмиз. Ҳалигиии, Эътибор, сен айт, нимага гапирмайсан? Майли, ўзим айта қолай, индийский кинолардаги уйлардек қилиб кўтарганмиз, ҳавас қилиб. Қизингиз бужетда ўқиркан, эшитиб хурсанд бўлдик. Тўйдан кейин сиртқига ўтказиб олармиз. Қизларим ҳам машина ҳайдайди. Узатган қизларимнинг сепига машинасини ҳам қўшиб бердим. Ҳозир ҳам қуриб қолганимиз йўқ. Эрталаб дарвозахонага қарасангиз учта мошин ялт-ялт қибтуради. Ён қўшним бор, тонг отмай бола-чақаси билан бекатга югуради. Кечда келиб аранг қозон осади. Қўшнимга, қизлариз супур-сидирими қилсин, уйларими ҳар куни кириб чангини артсин, беш-ўн сўмга ишлайди, десам, қошини чимиради, ўзи нимаю, кўнгил деганлари осмонда, вой, савилей... Елим халтада буханка кўтариб келади, кўзим тушади доим. Кириб уй ишларига қарашса, қуруқ қайтармаймиз. Бизга ўхшаб “гулзор патир” емаса ҳам ёпган нон ейди-ку, нимасига ғурурланаркан, билмадим. Баттар бўл, дейман.

Шу десангиз, қуда бизни билган билади, билмаганга катта кўча. Қизи чиройли бўлса тутими ёқмайди, уйи чиройли бўлса қизи кўримсиз, чарчадим. Тунов куни бир бойваччанинг уйига бориб қобмиз. Деворидаги нақшини кўриб оғзим ланг очилиб қолди. Меҳмонхонага киришда бир товус патини ёйиб турибди, худди тирик дейсиз, биллурдан ясалгани учун жилоси кўзни қамаштиради. Кўзига зумрад тош қўйган бўлса керак, нур таратиб турибди. Хуллас, чет элда ўқишни тамомлаб келганигаям анча бўлибди. Ўғлим тенги бўлсаям, катта бўлсаям олаверамиз, бундай уйда улғайган қиз фаришта бўлса керак, деб ўтиргандим. Қиз чойнак кўтариб кирганда кўзларимга ишонмадим. Қорамағизгина экан. Бурни пучуқ, бўйлари паст, устига-устак қоп-қора либосга ўралиб олибди. Юзи очиқ бўлгани билан қўлига ҳам қўлқоп кийиб олган. Ҳатто чой узатганда ҳам қўлқопини ечмади. Кўриб кўнглим музлади қолди. Энди гапни қисқа қилиб мақсадга ўтсам, қизингиз ҳам, ўзингиз ҳам ёқдингиз. Бойлик эса бизда бор. Уйимда айтарли иш йўқ. Бир қатор хоналарни артиб тозалаб, икки маҳал қозон осади, бўлди. Аммо айтиб қўяй, мени бир одатим бор, қишин-ёзин дераза ойналари ялтираши керак. Қизларим ўзи билан ўзи овора. Кўчада иш сўраб турган аёллардан обкелиб ишлатаман, ортларидан пойлаб товоним талқон бўлади. Шунга қизларим тезроқ келин олинг, ҳамма ишни келин қилади, дам олиб ўтирасиз, дейди. (Зўр гап айтгандек, яна иршаяди, тилла тишларини кўрсатиб.) Гиламнинг тагини кўтарганда чанг кўрмасам бўлди, айнаний. Кейин, узатган қизларим ўн беш кунда меҳмонга келади, уларни пишир-куйдир қилиб кутиб кузатишгаям одам керак.

– Қизларингиз ўн беш кунда келаркан, узоқиб қолса соғинсангиз керак, – дейман секингина.

– Шу тез-тез келиши ёқмайди-да. Бола-бақраси билан келиб ҳаммаёқни остин-устун қибкетишади. Катта қизим ўзимизга ўхшаган топармон-тутармон оилага тушган, кичиги ойликчига келин бўлган. Ҳар ҳафта келиб тугун-бўғин қилиб кетмаса қорни оч қолади. Колбаса, сиргача оборгандан кейин ҳар ҳафта юборади-да, қудажоним. Нима эмиш ота-она ҳаётлигида дийдорига тўйиб олиш керак, биз армонда қолганмиз, дермиш, анойи. Оғзингдан шамол олсин, дейман. Қарсиллаб юрган бўлсак, нима биров ўлиб кетяптими, сен армонда қоласан. Гап бошқа ёқда. Ҳафталигини шунақа йўл билан олади, маккор. Энди, қуда, қизингизни келин қилсам, Худо хоҳласа, ойда бир юбораман. Ҳамма нарса бор, кенг ҳовлининг бекаси бўлиб еб-ичиб ишини қилиб юраверади-да, тўғрими. Ҳа, айтиб қўяй, кўнглим кенг, қачон борсангиз эшигим очиқ, доим қозонимда қўйнинг калла почаси қайнайди...

Совчиларга ҳали қиз узатмаймиз, деб силлиққина жавоб айтдик. Улар кетгач, ҳаво етишмаётгандек бўғила бошладим. Деразани очдим... Бирдан кўнглим ёришди. Ҳаёт... ҳаётим нақадар гўзал экан.