Сўз ва мусиқа уйғунлигидаги умр

Сўз ва мусиқа уйғунлигидаги умр

Нурилло Аббосхон билан ижодий суҳбат

Унинг ижодида сўзлар худди мусиқий ноталардек ўз ўрнида жаранглайди. У нафақат ўнлаб драмалар муаллифи, балки инсон руҳиятининг энг нозик торларини черта оладиган драматург, халқ маънавиятини юксалтириш йўлида жонкуярлик қилаётган фидойи маърифатпарвардир. Чортоқнинг сокин бағридан республика театрлари саҳналаригача бўлган ижодий йўли — санъатга, сўзга ва энг аввало, Инсонга бўлган чексиз муҳаббат қиссасидир.

Устоз драматург ва ёзувчи Нурилло Аббосхон қаламига мансуб, пойтахтимиз ва вилоят театрларида саҳналаштирилган «Ўзбекча рақс», «Танҳо юлдуз», «Менинг танҳо юлдузим», «Ўзгалар дарди», «Кўнглимнинг кўчаси», «Жайдари келин», «Ой онам – қайнонам», «Офицерлар», «Беҳаловат кошона» каби асарларни кўпчилигимиз томоша қилганмиз.

Нурилло Аббосхон билан кечган суҳбатимизда драматургиянинг сирли олами, тарих ва фантастика кесишмасидаги ижодий изланишлар, театрнинг бугунги ўрни, ижодкорнинг масъулияти, миллий руҳ ва маърифат йўлида амалга оширилаётган хайрли ишлар ҳақида фикрлашдик. Бу — шунчаки интервью эмас, балки катта ҳаёт мактабини ўтаган, сўзнинг ва китобнинг қудратига ишонган ижодкорнинг қалб кечинмалари, ҳаёт ва ижод ҳақидаги фалсафий мушоҳадаларидир.

«Пьеса — бу нотасиз ёзилган симфония»

— Сиз ижодни мусиқадан бошлагансиз. Мусиқада маром ва уйғунлик асосий ўринда туради. Пьеса ёзаётганингизда сўзларни нотадек жойлаштирасизми ёки театр саҳнасини ўзингиз учун улкан мусиқий композиция деб биласизми? Сизнингча, яхши драманинг «оҳанги» нимадан иборат?

— Аслида, менинг адабиётга кириб келишим мусиқа олами билан чамбарчас боғлиқ. Мусиқа мактаби, маданият уйидаги фаолият... Булар мен учун шунчаки касб эмас, дунёни ҳис қилишнинг биринчи мактаби эди.

Сиз тўғри пайқадингиз: мен пьеса ёзаётганда сўзларни оддий ахборот воситаси сифатида эмас, балки мусиқий жумлалар сифатида қабул қиламан. Ахир, театр ҳам, мусиқа ҳам вақт ичида ривожланадиган санъат. Агар асарда маром йўқолса, томошабин тезда толиқади. Агар суҳбатларда ички уйғунлик бўлмаса, томошабин қаҳрамоннинг руҳий ҳолатини эмас, шунчаки матнни эшитади, холос. Мен учун пьеса — бу нотасиз ёзилган симфония.

Яхши драманинг «мелодияси» эса, менимча, тўхташ нуқталарида — паузаларда яширинган. Мусиқада ноталар қанчалик муҳим бўлса, айтилмай қолган маъно ҳам шунчалик аҳамиятли. Пьесада қаҳрамоннинг нимани айтгани эмас, балки нимани айта олмагани, ўша саҳнадаги оғир танаффусда акс-садо берган маънолар асарнинг асл оҳангини белгилайди. Агар томошабин ўша айтилмаган маънолар орасидан ўз дардини эшита олса, демак, мен ўша «мелодия»ни топа олганман.

Мен асар ёзганда саҳнани мусиқий композиция сифатида ҳис қилмасам, ўзимни тўлақонли ижодкор деб ҳисоблай олмайман. Чунки сўзнинг оҳанги, қаҳрамоннинг руҳий шиддати ва воқеаларнинг кетма-кетлиги — буларнинг бари ўзига хос маромий тузилмани ҳосил қилади. Агар саҳнада ҳаётнинг юрак уриши сезилиб турса, демак, асар яшашда давом этади.

«Ўзбекча руҳ» — айтилмаган сўзнинг оғирлигида

— Сиз ўзбек ва рус тилларида бирдек ижод қиласиз. Бу икки тилнинг тафаккур тарзи драматургияда бир-бирини қандай тўлдиради? Сизнингча, таржима қилиб бўлмайдиган ўша «ўзбекча руҳ» драматургияда қандай ифодаланади?

— Икки тилда ижод қилиш — дунёга икки хил ойнадан боқиш дегани. Рус тили менга аниқлик, тузилиш ва фалсафий кенглик берса, она тилим — қонимдаги ҳиссиёт, тасвир ва ўша «ўзбекча руҳ»нинг нафасидир. Бу икки тил ўзаро рақобатлашмайди, балки бир-бирини бойитади. Рус тилидаги мантиқий тузилишни ўзбек тилидаги мажозларнинг ранг-баранглиги билан уйғунлаштирсангиз, драматургияда ўзига хос бир яхлитлик ҳосил бўлади.

«Ўзбекча руҳ» масаласига келсак... Бу жуда мураккаб, айни пайтда содда савол. Менимча, таржима қилиб бўлмайдиган ўша «ўзбекча руҳ» — айтилган сўздан кўра, айтилмаган сўзнинг оғирлигидадир.

Бизнинг миллий менталитетимизда андиша, уят, ибо каби тушунчалар бор. Булар драматургиянинг энг катта ва таъсирли зиддият нуқталарини юзага чиқаради. Ғарб драматургиясида кўпинча ҳамма нарсани очиқ айтиш устувор бўлса, бизда ошкор этилмаган сир, нозик ишора кучлироқ таъсир қилади. Таржимада сўзларни ўгириш мумкин, аммо ўша оралиқдаги маънони — катталар олдидаги камтарликни ёки оилавий муносабатлардаги нозик ишораларни бошқа тилга кўчириш амримаҳол.

Драматургияда бу руҳни ифодалаш учун қаҳрамонлар тилидан «ақлли» гапларни эмас, уларнинг ичидаги гапларни гапиртиришга ҳаракат қиламан. «Ўзбекча руҳ» қаҳрамоннинг вазиятга муносабатидагина эмас, балки унинг сабр қилиши, ўша вазиятни енгиб ўтиши жараёнидаги ички кечинмаларида яширинган. Мен рус тилида ёзсам ҳам, ўзбекча ички оҳангни, миллий тафаккуримизнинг ўзига хос сезгисини сақлаб қолишга интиламан. Агар асарда самимият ва ҳис-туйғулар сезилмаса, у саҳнада шунчаки қолип бўлиб қолаверади.

«Тарих — инсоннинг илдизлари, фантастика — унинг чегаралари»

— Сиз фантастикадан тортиб, тарихий драмаларгача қалам тебратасиз. Фантастика – бу келажакни илғаш, тарих – ўтмишни англаш. Драматург учун қайси бири мураккаброқ: мавжуд нарсани борича тасвирлашми ёки йўқ нарсани ҳақиқатдек ишончли қилиб кўрсатишми?

— Агар танлашга мажбур бўлсам, шуни айта оламанки: бор нарсани борича кўрсатиш — ҳужжатли асарнинг иши, аммо драматургия — мавжуд воқеликка ижодкор қалбидан нимадир қўшиш санъати. Шу маънода, тарихни қаламга олиш ҳам, фантастик олам яратиш ҳам бирдек мураккаб, фақат уларнинг қийинчилик нуқталари турлича.

Тарих билан ишлашда сиз «ҳақиқат» деган улкан довон билан тўқнашасиз. Тарихий шахс ёки ўтмиш воқеалари олдида драматургнинг масъулияти ниҳоятда юқори: сиз уни бузиб қўйишдан ёки асл моҳиятидан узоқлашиб кетишдан ҳадиксирайсиз.

Тарихдаги мураккаблик — мавжуд далилни бадиий ҳақиқатга айлантиришдир. Яъни, тарихчи воқеанинг санаси ва кўламини айтса, драматург ўша бўлган воқеанинг ичига кириб, қаҳрамон нима учун айнан шундай йўл тутганининг руҳий омилини топиши керак. Бу — тарихнинг жонли томирини топиш демакдир.

Фантастикада эса мутлақо эркинлик бор. Бироқ у ерда ҳам катта бир қоқилиш жойи — ишончсизлик. Йўқ нарсани ишончли қилиб кўрсатиш учун сиз борлиқнинг қонуниятларини мукаммал билишингиз керак. Чунки сиз ўйлаб топган оламда инсонларнинг руҳий дунёси ҳаққоний ҳаётдагидек акс этмаса, китобхон ёки томошабин сизга ишонмайди. Фантастика — бу келажакни башорат қилиш эмас, балки инсоннинг номаълум вазиятларда ўзлигини қандай тутишини кашф қилишдир.

Демак, мен учун тарих — инсоннинг илдизларини, фантастика эса инсоннинг чегараларини ўрганишдир. Иккиси ҳам драматургдан тинимсиз кузатувчанликни талаб қилади. Аслида, мураккабликнинг ўзи тарихий факт ортидаги инсонийликни ёки хаёлий олам ортидаги ҳақиқий руҳни топишдадир.

«Томошабин — энг ҳаққоний ҳакам»

— Сиз асарларингиз вилоят театрларида мунтазам саҳналаштирилиши билан ҳам яхши танилгансиз. Пойтахт ва вилоят томошабини ўртасидаги фарқни қандай ҳис қиласиз? Вилоят театрига келаётган инсон драматургдан нимани кутади: эртакми, далда бергувчи малҳамми ёки аччиқ ҳақиқатни?

— Пойтахт ва вилоят томошабини ўртасидаги фарқни мен «катта шаҳар шошқалоқлиги» билан «ҳудудларнинг сокин кузатувчанлиги» ўртасидаги фарқ деб биламан. Пойтахт томошабини кўпроқ янги шакллар, изланишлар ва режиссёрлик кашфиётларини кутади ва баҳолайди. Вилоятда эса театр — ҳамон маънавий муқаддас даргоҳ. Одамлар бу ерга жонли мулоқот, руҳий даво ёки ўзлигини топиш учун келишади.

Вилоят томошабини драматургдан нимани кутади? Менимча, улар эртакни ҳам, малҳамни ҳам, аччиқ ҳақиқатни ҳам бирдек исташади. Аммо бу борадаги мувозанат жуда нозик.

Эртак — кундалик ташвишлардан бир муддат чалғиш, гўзалликка бўлган ташналик.

Малҳам — оғир дамларда руҳан синиб қолмаслик учун керакли умид учқуни.

Аччиқ ҳақиқат эса — ўз ҳаёти, ички курашларининг саҳнада акс этишидир.

Агар мен уларга фақат аччиқ ҳақиқатни берсам, улар руҳан эзилиши мумкин. Агар фақат эртак берсам, дунёқарашлари тор бўлиб қолиши эҳтимол. Менинг вазифам — шу уччаласини бир нуқтада уйғунлаштириш. Вилоят томошабини учун ёзганда, қаҳрамонларимнинг бошига тушган мусибат орқали уларнинг дардини кўрсатиш билан бирга, ўша мусибатдан чиқиш йўлини ҳам кўрсатишга интиламан.

Вилоят театри томошабини — менинг энг ҳаққоний ҳакамим. Улар сохталикни дарров илғайди. Саҳнадаги олов ростми ёки шунчаки ўйинми — буни улар қалбан ҳис қилишади. Шунинг учун вилоят театри учун ижод қилиш — ўзини алдаш имкониятидан воз кечиш дегани. Сиз уларга ҳақиқатни олиб кирасиз, лекин уни шундай жозибали ва таъсирли шаклда тақдим этишингиз керакки, у аччиқ бўлса ҳам, томошабин қалбини яраламай, аксинча, даволасин.

«Пьеса — менинг болам, спектакль эса унинг янги ҳаёти»

— Драматург — пьесанинг «ота»си, режиссёр эса уни тарбияловчи «устоз». Асарларингиз турли вилоятларда, турлича талқинларда саҳналаштирилганда, ўзингиз кутмаган режиссёрлик ечимлари сизни қувонтирадими ёки «мен буни бошқача ўйлагандим» деган ички келишмовчилик юзага келадими?

— Бу — ҳар бир драматургнинг ҳам оғриқли, ҳам энг қизиқарли нуқтаси. Дарҳақиқат, драматург пьесани дунёга келтиради, режиссёр эса унга жон ато этади. Аммо ҳар бир ижодкорнинг ўз тасаввури бор. Мен стол устида қалам билан ишлаганимда, асарни ўз кўзларим билан кўраман: декорациялар ранги, қаҳрамонларнинг овоз оҳанги, саҳнадаги ёруғлик... Лекин спектакль бошлангач, асар менинг ихтиёримдан чиқиб кетади.

Очиғини айтсам, ижод йўлимнинг бошида «мен буни бошқача ўйлагандим, режиссёр асарнинг руҳини ўзгартириб юборди» деган ички норозилик бўларди. Бу табиий ҳол, чунки пьеса — менинг болам, унинг ҳар бир қадами менга таниш эди. Аммо вақт ўтиб, тажриба ортгач, буни ижодий эркинлик сифатида қабул қилишни ўргандим.

Мени қувонтирадиган талқинлар жуда кўп бўлган. Баъзан режиссёр асарнинг мен ўзим ҳам сезмаган, тубига яширинган бир қиррасини топиб чиқади. Шунда ўйлаб қоламан: «Ҳа, мен буни ёзган эканман-у, лекин бу қадар чуқурлигини ўзим ҳам билмабман!» Бу — ижодий ҳамкорликнинг энг олий чўққиси. Режиссёрнинг ноодатий ечимлари асарни янги нафас билан жонлантиради.

Менинг нуқтаи назарим шундай: агар режиссёр асарнинг юрагини, яъни ғояси ва мақсадини сақлаб қолса, у саҳнада нима қилса ҳам, халақит бермайман. Агар у пьесани мутлақо бошқача талқин қилса-ю, лекин шу талқин орқали томошабинни йиғлата олса ёки чуқур ўйлантира олса, демак, у ҳақ. Чунки театр — жамоавий ижод. Драматург ёлғиз қолиб ёзади, режиссёр эса ўша ёлғизликда туғилган фикрни юзлаб одамларга «таржима» қилади. Менинг вазифам — уларга имкон яратиш, режиссёрники эса — санъат яратиш. Шундай экан, келишмовчиликдан кўра, бир-бирини тушуниш ва ўзаро бойитишга интилиш ҳар доим самаралироқ.

«Театрнинг энг катта рақиби — бефарқлик»

— Бугунги кунда кино ва интернет театрни «сиқиб чиқараётгани» ҳақида гап-сўзлар кўп. Драматург сифатида театрнинг бугунги кундаги энг катта рақиби нима деб ўйлайсиз: замонавий техника, инсонлардаги бефарқлик ёки театрнинг ўз қолипларида эскириб қолганими?

— «Театр ўлади», деган башоратлар асрлар оша айтиб келинади. Лекин театр — ҳамон тирик ва у ўлмайди, фақат шаклини ўзгартиради. Сиз сўраган рақиб ҳақида айтадиган бўлсам, мен техник воситаларни ёки интернетни асло душман деб билмайман.

Аксинча, интернет — театр учун катта имкониятлар майдони. Театрнинг энг катта рақиби — ҳиссий сунъийлик ва бефарқлик.

Техника бизга ҳар қандай манзарани кўрсатиши мумкин: портлаётган сайёралар, ҳавода сузувчи қаҳрамонлар... Кинода бу жуда таъсирли чиқади. Аммо театрда актёр ва томошабин ўртасидаги бетакрор жонли алмашинув бор. Актёрнинг терлаган пешонаси, кўзидаги ёш, залдаги томошабиннинг нафаси — булар ҳеч қандай замонавий экранда айнан қайтариб бўлмайдиган туйғулар.

Театрнинг эскириб қолиши масаласига келсак... Агар биз театрни фақат музей экспонати сифатида, яъни ўтмишдаги қолиплар билан саҳналаштирсак, ҳа, ўшанда у албатта эскиради. Театрнинг эскириши — унинг ҳаётдан узилиб қолишидир. Агар биз бугунги инсоннинг — қўлида смартфони бўлса-да, қалбида танҳоликни ҳис қилаётган замонавий одамнинг дардини саҳнага олиб чиқмасак, ўшанда биз мағлуб бўламиз.

Менинг назаримда, театрнинг энг катта душмани — тайёр ечимларни исташдир. Ҳозирги одамлар барчасини тез ва тайёр ҳолда олишга ўрганган. Театр эса тайёр ечим эмас, бу — мураккаб жараён, фикрлаш машаққати. Томошабинга саҳнада ўзини, ўз муаммосини, ўз келажагини кўрсатсак, у ҳеч қачон театрдан юз ўгирмайди.

Хулосам шу: театрнинг рақиби техника эмас, балки биз — ижодкорларнинг томошабинни ҳайратга солиш қобилиятини йўқотиб қўйганимиздир. Агар театр ўз жозибаси ва ҳаққонийлигини сақлаб қолса, ҳеч қандай рақамли технология уни сиқиб чиқара олмайди. Театр — инсоннинг инсон билан кўз-кўзга қарашиб гаплашишидир. Бу эса ҳеч қачон эскирмайди.

«Тарих бизни ким эдик, фантастика эса ким бўлишимиз мумкинлиги ҳақида ўйлантиради»

— Сизда «Алвасти китоби»дек мистик, фантастик асарлар ҳам, Ибрат ва Навоийдек тарихий шахслар ҳақида пьесалар ҳам бор. Инсон руҳиятининг қоронғу бурчакларига шўнғиш қийинроқми ёки тарихий шахснинг «портрети»ни яратишми?

— Мен учун бу икки йўналиш — худди танганинг икки томонидек. «Алвасти китоби» каби асарлардаги мистика ва фантастика — инсоннинг ўз нафси, ички қўрқувлари ва қалбининг қоронғу бурчаклари билан юзлашиш жараёни. Бунда сиз мутлақо эркинсиз, ҳеч қандай тарихий ҳужжат ёки солнома сизни чегараламайди. Сиз инсон руҳиятининг энг тубига шўнғийсиз. Бу жуда мураккаб, чунки ўз ичингиздаги «алвасти»ларни топиш учун улкан жасорат керак. Фақат ўз қўрқувларини саҳнага олиб чиққан ижодкоргина бошқаларнинг дардини қаламга олишга ҳақли бўлади.

Тарихий шахслар ҳақида ёзиш эса мутлақо бошқача, ниҳоятда масъулиятли ва ўзига хос илмий-бадиий курашдир. Навоий ёки Ибрат каби даҳолар ҳақида ёзганда, сиз уларнинг сиймосини яратар экансиз, ўз қарашларингизни тарих ҳақиқати билан тарозига солишга мажбурсиз. Бу ерда хато қилишга ҳаққингиз йўқ. Тарихий шахснинг портретини чизиш — унинг фақат ташқи қиёфаси ёки қилган ишларини баён этиш эмас, балки ўша замон руҳини ва улуғ зотнинг ички оламини қайта тирилтиришдир.

Қайси бири оғирроқ? Менимча, тарихий шахснинг портретини чизиш масъулият жиҳатидан мураккаброқ. Чунки унда сиз фақат ўзингиз учун эмас, балки миллат хотираси олдида жавобгарсиз. Фантастикада эса сиз ўзингиз яратган оламнинг хўжайинисиз.

Бироқ ҳар икки ҳолатда ҳам мақсад битта — Инсонни англаш. Мен тарихда ҳам, фантастикада ҳам битта нарсани қидираман — Инсоннинг ўзини. Навоийнинг қалбидаги оғриқ ҳам, фантастик асар қаҳрамонининг қалбидаги ёлғизлик ҳам бир илдиздан озиқланади. Тарих бизни «Ким эдик?» деган саволга, фантастика эса «Ким бўлишимиз мумкин?» деган саволга етаклайди. Шу боис, инсон руҳиятининг қоронғу бурчакларини ёритиш ҳам, улуғ сиймоларнинг ҳаётини қайта тирилтириш ҳам бирдек меҳнат ва юракнинг катта қисмини талаб қилади.

«Ижодкор учун энг олий чўққи — кейинги асар»

— Чортоқдаги маданият саройидан бошланган ижодий йўлингиз бугун республика даражасига кўтарилди. Сизни ҳамон ижод қилишга ундаётган ички куч нимада? Эришилган муваффақиятлар ижодкорни эркин қиладими ёки, аксинча, «андоза»ларга солиб қўядими?

— Чортоқдаги ўша маданият саройининг кутубхонаси, ўша ердаги илк созларнинг садоси — булар менинг ижодий ўзагим, томирларим ҳисобланади. Мени ижод қилишга ундаётган куч — ҳеч қачон тўймайдиган, доимо янгиликка интилиш ва айта олишга бўлган ички ташналикдир. Бу куч — хаёлларим билан воқелик ўртасидаги боғлиқликни сақлаб қолиш истаги. Агар бир кун ёзмасам, ўша куни мен учун дунё гўё жимиб қолгандек туюлади. Шунинг учун ёзиш — мен учун нафас олиш каби зарурат.

Муваффақиятга келсак... Бу жуда иккиёқлама тушунча. Муваффақият ижодкорни «андоза»га солиб қўйиши мумкинми? Ҳа, агар ижодкор ўша муваффақиятнинг асирига айланиб қолса. Кўпинча санъаткор бирор марта муваффақият қозонгач, ўша муваффақият келтирган услуб ёки мавзуни такрорлашга ўтиб олади. Мана шу — ижодкорнинг маънавий таназзули.

Мен муваффақиятни эркинлик деб биламан, лекин бу ерда ижодий эркинлик ҳақида гап кетяпти. Танилган ижодкор энди ўз фикрини янада дадилроқ, янада теранроқ айтиш имконига эга бўлади. Мени ҳеч ким андозага сола олмайди, чунки мен ҳар доим ўз-ўзим билан рақобат қиламан. «Бугунги Нурилло кечаги Нуриллодан нимаси билан фарқ қилади?» — деган савол мени доимо янги йўллар излашга мажбур қилади.

Муваффақият — сизга ишонишгани учун берилган имконият. Бу эса янада кўпроқ ишлаш, янада кўпроқ ўрганиш кераклигини англатади. Мен муваффақиятнинг соясида қолиб кетишдан эмас, балки ўша сояда мудраб қолишдан қўрқаман. Шу боис, республика даражасими ёки туманми — булар шунчаки жуғрофий атамалар. Ижодкор учун энг олий чўққи — кейинги саҳифа, кейинги саҳна, кейинги асардир.

«Кутубхона — ёшларнинг келажагига қўйилган пойдевор»

— Яқинда Чортоқ туманида ўз маблағингиз ва оилавий ташаббусингиз билан «Маърифат» кутубхонасини ишга туширдингиз. Драматург учун қалам билан яратган «жонли» образлар етарли эмасмиди? Тош ва ғиштдан бунёд бўлган «жонли» маскан қуришга эҳтиёж сезишингизга сабаб нима? Бу кутубхона сизнинг кейинги ижодингиз учун илҳом манбаи бўладими ёки келажак авлодга қолдирилган бир «нома»ми?

— Ёзувчининг ҳаёти фақат қоғоз ёки компьютер қаршисида кечмайди. Биз драмаларни саҳнада кўришга ўрганганмиз, аммо бугунги кунда энг катта саҳна — жамиятнинг ўзи. «Маърифат» кутубхонаси — ўғилларим Давлатуллоҳ ва Оятуллоҳ билан биргаликда, маънавиятга бўлган эҳтиёждан туғилган бир «пьесамиз».

Нима учун кутубхона? Чунки драматургия инсонни ўйлантирса, кутубхона инсонни камолотга етказади. Мен саҳнада битта воқеани тасвирлашим мумкин, аммо кутубхонада минглаб тақдирлар, минглаб оламлар мужассам. Мен бу бинони қуриш орқали шунчаки ғишт термадим, балки ёшларнинг келажагига пойдевор қўйдим. Бу — келажак авлод билан қураётган бевосита суҳбатимдир.

Бу — ноталарсиз куй. Келажак авлод бу ерга қадам босганда, китобдан ташқари, ўша ердаги муҳитни, илмга бўлган эҳтиромни ҳис қилиши керак. Бу маскан мен учун нафақат илҳом манбаи, балки умрим давомида яратган энг катта асарларимдан бири бўлиб қолади. Саҳнадаги декорациялар алмашиниши, қаҳрамонлар унутилиши мумкин. Лекин шу кутубхонада ўқиб улғайган, билим олган биттагина ёшга берилган зиё — бу ўлмас асардир.

Шундай экан, бу «келажакка қолдирилган нома» ҳам, айни пайтда даврнинг энг кескин талаби ҳамдир. Агар тадбиркорлар ва ижодкорлар бирлашиб, шундай масканлар қурсак, миллатнинг маънавий иммунитети кучаяди. Бу — менинг ижодимдаги энг катта ижтимоий драма ва у энг яхши талқинда амалга ошди, деб ўйлайман.

«Мен сизни яратдим, аммо сиз мени яратдингиз»

— Нурилло ака, тасаввур қилинг, агар ижодингиз давомида яратган қаҳрамонларингиз бир куни Сизга рўбарў келиб қолса, уларнинг қайси биридан қилган хатоларингиз учун узр сўрардингиз ва қайси бирига «яхшиямки, сени ёзган эканман», деб миннатдорлик билдирардингиз?

— Ёзувчи ўз қаҳрамонларининг нафақат муаллифи, балки уларнинг тақдирини белгиловчи "отаси" ҳамдир. Уларни қийин вазиятларга солиб, азобларга дучор қилган менман.

Мен аввало, пьесаларимдаги ҳақиқатни айта олмаган, ёлғизликда қолдирилган қаҳрамонларимдан узр сўрардим. Балки уларни жуда қаттиқ синовларга солгандирман, балки бахтли бўлишига имкон бермай, асар охирида уларни қурбонликка олиб боргандирман. Уларнинг ички оғриғини ёзиш осон бўлгандир, лекин ўша азобни ҳис қилиш қаҳрамон учун оғир кечган бўлса керак.

Миннатдорликка келсак... Мен қийинчиликларга қарамай, ўзлигини ва ҳақиқатни йўқотмаган барча қаҳрамонларимга раҳмат айтардим. Айниқса, «Ибрат» пьесамдаги қаҳрамонимга ёки ўша оддий, аммо маънавияти улуғ "Жайдари келин"даги инсонларга... Улар менга дунё қанчалик қоронғу бўлмасин, инсоннинг ичида бир парча ёруғлик бўлса, у албатта йўл топишини кўрсатишди. Агар уларни ёзмаганимда, балки ўзим ҳам ҳаётнинг ўша қийин сўқмоқларидан мустаҳкам ўтиб кела олмаган бўлардим.

Қаҳрамонларим билан юзма-юз бўлиш — ўз ички дунёим, ёшлик орзуларим ва бугунги армонларим билан учрашишдир. Уларга қараб фақат битта нарсани айтардим: «Мен сизни яратдим, аммо сиз мени яратдингиз». Чунки ҳар бир асар — ижодкорнинг ўз-ўзини қайта кашф этиш жараёнидир.

Суҳбатдош – Музаффар МУҲАММАДНАЗАР

Нурилло Аббосхон: «Маърифат — ҳаётдан олган қарзимиз»

Бугун ортга назар ташлар эканман, қалбимда чексиз шукроналик туяман. Ҳаётимизнинг ҳар бир палласи, бошимиздан кечирган ҳар бир синови бизни шу муқаддас заминда маърифатга хизмат қилишдек улуғ мақсадга етаклаган экан.Оилам билан бошимиздан ўтган мушкул дамларда — фуқаролик масаласидаги ташвишларимизда Президентимиз Шавкат Миромонович Мирзиёевнинг бевосита кўмаги ва инсонпарварлиги бизга чинакам янги ҳаёт бахш этди. Давлатимиз раҳбарининг бу ғамхўрлиги нафақат оиламнинг тақдирини, балки келажакка бўлган ишончимизни ҳам қайтарди. Турмуш ўртоғим Гулсунхон ва фарзандларимнинг Ўзбекистон фуқаролигига эга бўлиши — биз учун энг олий бахт ва энг қимматли мукофот бўлди. Шу боис, Давлат раҳбарига бўлган чексиз миннатдорлигимни сўз билан ифодалашга сўз ожизлик қилади.

Биз бугун Чортоқ туманида барпо этган «Маърифат» кутубхонаси — шу шукроналикнинг кичик бир ифодасидир. Ушбу эзгу ташаббусимизни амалга оширишда яқиндан кўмак берган Наманган вилоят ҳокими – Шавкатжон Шокиржонович Абдураззоқов ҳамда Чортоқ тумани ҳокими – Илҳомжон Раҳимжонович Сатторовга алоҳида ташаккур изҳор этаман. Улар томонидан яратилган имконият ва кўрсатилган амалий кўмак биз учун кучли руҳий мадад бўлди.

Бу кутубхонани барпо этиш учун сарфланган бир миллиард сўмга яқин маблағ — шунчаки рақам эмас. Бу менинг узоқ йиллик ижодий қалам ҳақларим, фарзандларим Оятуллоҳ ва Давлатуллоҳнинг ҳалол меҳнати, пешона теримиз эвазига жамланган маблағдир. Биз бу масканни ғиштдан эмас, биринчи навбатда, маърифатга бўлган соғинчдан, келажак авлодга қолдириладиган энг муқаддас мерос — билимга бўлган эҳтиромдан бунёд этдик.

Бу даргоҳ халқимизга, айниқса, ёшларимизга зиё улашиб турса, улар бу ерда китоб ўқиб, орзулари сари дадил қадам ташласа, демак, биз ўз инсоний ва ижодий бурчимизни адо этган бўламиз. Ижодкор учун ўз юртида қадр топиш ва шу юртнинг маънавий ўсишига озгина бўлса-да ҳисса қўшишдан ортиқ саодат йўқ!