Афсонавий жанг санъати устаси ва актёр Ҳванг Жанг Ли

Жаҳон кинематографияси, хусусан, жанг санъати ва шарқона фильмлар олами оғир жудоликка учради. Ҳонгконг ва жаҳон киноижодида «оёқ билан хавфли зарба берувчи» ва маҳоратли усталардан бири сифатида танилган таниқли жанубий кореялик актёр ва каскадёр Ҳванг Жанг Ли 2026 йил 12 ноябрда 81 ёшида оламдан ўтди.

Ҳаёт йўли ва спортдаги муваффақиятлари

Ҳванг Жанг Ли 1944 йил 21 декабрда Япониянинг Аомори шаҳрида кореялик оиласида туғилган. Иккинчи жаҳон уруши тугаб, Корея мустақилликка эришгач, унинг оиласи Ватанга қайтган.

У ёшлигидан спортга меҳр қўйиб, 14 ёшидан Таэквондо билан шуғуллана бошлаган ва вақт ўтиши билан Таэквондо ҳамда Танг Су До бўйича 9-дан қора белбоғ соҳиби даражасига етган. 1965 йилдан бошлаб Жанубий Корея, кейинчалик эса Жанубий Вьетнам армиясида қўл жанги ва шарқона кураш санъати бўйича йўриқчи устоз сифатида хизмат қилган.

Кино соҳасидаги порлоқ юлдуз ва «Кумуш тулки»

Ҳванг Жанубий Корея кинематографиясига 1974 йилда кириб келган бўлса-да, унинг ҳақиқий шуҳрати 1976 йилда афсонавий продюсер Ин Сиюнь томонидан Ҳонгконгга таклиф этилиши билан бошланган.

Ушбу ҳамкорликнинг маҳсули сифатида у «Seasonal Films Corporation» киностудиясининг биринчи фильми — «Сирли рақиблар» (Secret Rivals, 1976)да бош салбий ролни ижро этди ва экрандаги ўзига хос образи туфайли «Кумуш тулки» ҳамда «Қонсиз» «Супертепкилар ҳукмдори» деган машҳур лақабларга сазовор бўлган.

Унинг чаққонлиги, ўткир нигоҳлари ва ўта тезкор зарбалари уни Жеки Чан каби шуҳрат қозонган ёш юлдузлар учун мукаммал актёрга айлантирди. 1978 йилда экран юзини кўрган, у иштирок этган «Бургут соясидаги илон» ва «Маст уста» фильмлари мислсиз муваффақият қозониб, актёрни бир кечада жаҳон миқёсидаги юлдузга айлантирди. Ижоди давомида у асосан салбий қаҳрамонлар ролини ўйнаган бўлса-да, 1981 йилги «Hitman in the Hand of Buddha» фильмида ягона ижобий бош ролни ҳам ижро этган.

Фильмографияси ва мероси

Ўз фаолияти давомида Ҳванг Жанг Ли ўнлаб машҳур картина лойиҳаларда қатнашган:

«Енгилмас зирҳ» (1977)

«Сирли рақиблар 2» (1977)

«Даккининг рақси» (1979)

«Қонсиз тепки» (1981)

«Ўлим ўйини II» (1981)

«Тумандаги ниндзя» (1982)

«Миллионерлар экспресси» (1986)

«Чекиниш ҳам, таслим бўлиш ҳам йўқ» (1987)

Кинода актёр сифатида порлаш билан бирга, у саҳна ортида жанг санъати бўйича устоз сифатида ҳам фаолият юритган ва бир нечта фильмларга режиссёрлик қилган. 1990 йилларнинг бошларида Кореяга қайтиб, тижорат билан шуғулланган ва 1996 йилда фаол актёрлик фаолиятини вақтинча тўхтатган эди. Бироқ 2009 йилда кутилмаганда телесериалда суратга тушиб, мухлисларини қувонтирган эди.

Ҳванг Жанг Ли Хитой ва жаҳон кинематографиясига улкан ҳисса қўшган, ўзига хос жанг маҳорати ва бетакрор образлари билан миллионлаб мухлислар қалбидан жой олган афсона сифатида абадий ёдда қолади. Унинг порлоқ хотираси мухлислари қалбида ҳамиша сақланиб қолади.

Жаҳон кинематографиясига улкан улуш қўшган фильмларидан:

Ҳванг Жанг Ли ва Жеки Чаннинг «Бургут соясидаги илон» ҳамда «Маст уста»

фильмларининг яратилиш тарихи ва аҳамияти

1970 йилларнинг охири Ҳонгконг ва жаҳон кинематографияси учун чинакан инқилоб даври бўлди. Афсонавий Брюс Лининг вафотидан сўнг бўшаб қолган «жанг санъати қироли» тахтига муносиб ворис изланаётган бир пайтда, режиссёр Юэн Ву-Пинг, ёш актёр Жеки Чан ва бетакрор каскадёр-уста Ҳванг Жанг Ли иштирокидаги иккита картина кинооламида улкан муваффақият қозонди. Булар — «Бургут соясидаги илон» (Snake in the Eagle's Shadow, 1978) ва «Маст уста» (Drunken Master, 1978) фильмлари эди.

Ушбу икки картина нафақат Жеки Чанни жаҳон миқёсидаги суперюлдузга айлантирди, балки кураш саҳналарига ҳикоя қилиш ва комедия элементларини сингдириш орқали жангари кинолар услубини бутунлай янги босқичга кўтарди.

1. «Бургут соясидаги илон» (1978) — янги услубга илк қадам

Брюс Ли фильмографиясидаги жиддий, мушакларини таранг қилган ва фақат ғолибликка интиладиган қаҳрамонлар образларидан зериккан томошабинларга янгилик керак эди. Ўша пайтда янги ташкил этилган «Seasonal Films Corporation» киностудиясининг раҳбари ва продюсери Ин Сиюнь ёш ва ҳали катта шуҳрат қозонмаган Жеки Чанга ҳамда эндигина Ҳонгконгга кириб келган кореялик каскадёр ва жанг устаси Ҳванг Жанг Лини фильмга таклиф қилди. Режиссёрлик дебютини қилаётган Юэн Ву-Пинг эса анъанавий курашларни юмор ва енгил сатира билан бойитишга қарор қилди.

Фильмда Ҳванг Жанг Ли ёвуз ва раҳмсиз «Илон панжаси» мактабининг устаси — Шек Сен ролини ўйнади. Унинг совуққон нигоҳлари, ўткир ҳаракатлари ва ўта хавфли оёқ зарбалари бош қаҳрамон (Жеки Чан) учун чинакам синов эди. Улар ўртасидаги экрандаги қарама-қаршилик шунчалик табиий ва ҳаққоний чиқдики, томошабин ҳар бир кадрда ҳақиқий хавфни ҳис қилди. Ҳванг Жанг Лининг ўта тезкор зарбалари Жекининг акробатик ва бироз хатога йўл қўядиган, аммо топқир қаҳрамони билан мукаммал уйғунлашди.

«Бургут соясидаги илон» кинооламга «Кунг-фу комедия» жанрини олиб кирди. Фильмгача жанг санъати фильмлари фақат фожиа ёки қаттиққўллик билан қасос олиш мавзуларига қурилган эди. Бу эса кинони янги босқичга кўтарди ва режиссёрлар ҳамда актёрларга янги ижодий эркинлик берди.

2. «Маст уста» (1978) — жангари комедиянинг чўққиси

«Бургут соясидаги илон»нинг улкан тижорий муваффақиятидан сўнг, ижодкорлар дарҳол янада мукаммалроқ ва кенг кўламли лойиҳа устида иш бошлашди. Ўша жамоа — продюсер Ин Сиюнь, режиссёр Юэн Ву-Пинг, бош рол ижрочиси Жеки Чан ва асосий ёвуз ролидаги Ҳванг Жанг Ли яна бир бор бирлашишди. Бу сафар улар машҳур халқ қаҳрамони Вон Фэйҳуннинг ёшлик йилларига мурожаат қилишди, бироқ уни анъанавий жиддий образ эмас, балки шўх, тинчлик бермайдиган ва тарбияга муҳтож йигит сифатида тасвирлашди.

Фильмда Ҳванг Жанг Ли ўз касбининг устаси, ўта хавфли ва мағлуб этиб бўлмас ёлланма қотил — «Чақмоқ оёқ» (Тен Инг-гин) ролини ўйнади. Унинг қаҳрамони ҳаддан ташқари совуққон, ҳеч қандай раҳм-шафқатни билмайдиган ва рақибларини биргина оёқ зарбаси билан йўқ қила оладиган куч эди. Жеки Чан ўйнаган Вон Фэйҳун эса устозидан ноанъанавий «Маст мушт» (Drunken Boxing) кураш усулини ўрганиб, интиқом олиш учун мана шу қудратли ёвуз билан сўнгги жангга киришади. Ҳванг Жанг Ли ва Жеки Чан ўртасидаги сўнгги мураккаб жанг саҳнаси жаҳон кинематографиясида энг яхши кураш постановкаларидан бири сифатида тарихга кирди.

«Маст уста» кино прокатида мислсиз даромад келтириб, Осиёда ҳақиқий хитга айланди ва Жеки Чанни Осиёнинг энг олди юлдузига айлантирди.

Мазкур фильм жанг санъати кинематографиясининг олтин фондига кирди. Ундаги «Маст мушт» услуби кейинчалик кўплаб бошқа кинолар, анимациялар ва видеоўйинлар учун илҳом манбаи бўлди.

Ушбу ҳар икки фильмнинг муваффақиятида фақатгина Жеки Чаннинг комик истеъдоди ёки режиссёрнинг маҳорати эмас, балки Ҳванг Жанг Лининг бетакрор антиқа маҳорати ҳал қилувчи рол ўйнаган. Кўпгина жанговар фильмларда ёвуз қаҳрамонлар фақат тўсиқ сифатида кўрсатилар эди. Ҳванг Жанг Ли эса ўз вазни, темир интизоми, мукаммал оёқ зарбалари ва ўткир нигоҳлари билан бош қаҳрамон билан тенг рақобат қила оладиган, ҳатто айрим лаҳзаларда ундан устун турадиган ёвуз қаҳрамонга айлана олди.

Айнан шу икки афсонавий ижодкорнинг – Жеки Чаннинг тинимсиз ҳаракатлари ва Ҳванг Жанг Лининг профессионал ёндашуви уйғунлиги жаҳон киносига ўлмас дурдоналарни тақдим этди.

Интернет хабарлари асосида Музаффар МУҲАММАДНАЗАР тайёрлади.