Оқ қўнғизчанинг Қора қўнғиз бўлиб қолгани ҳақида


   
   Файласуф Тошбақа ва педагог Тошбақахонлар оиласида камол топаётган қизи Тошгулнинг ниҳоятда зийраклигидан уйдагилари хурсанд бўлишса ортиқ даражада қизиқувчанлигидан, шўхлигидан хавотирга тушишар эди. Тошгул тошбақа оламга ҳайрат билан боқар, ҳамма нарсани тезда билиб олишни истар, катталар қилаётган барча ишни қила оламан деб ўйлар эди. Ота-онаси эса ҳеч ким ҳамма ишни бирдан бажариб кетмаган сен ҳам секин-секинлик билан ўрганасан –дейишарди. Тошгул ҳар кеч уйқуга ётишдан олдин эртага катта бўлиб уйғонаман-деб ўйлар экан. Аммо эрталаб ойнага қараб ёнига чиройли тахтача осилган бўлиб унинг учун таъқиқланган ишлар ёзиб қўйилган экан.
   Гугурт ўйнаш мумкин эмас!
   Электр ускуналарига тегиш мумкин эмас!
   Бегоналарга эргашиб кетиш мумкин эмас!
   Рухсатсиз шоколад ейиш мумкин эмас!
   Пичоқ, қайчи, болта, арра каби тиғли асбобларга тегиш мумкин! 

   Бечора Тошгул бу мумкин эмаслар қачон тугар экан даб ўйлар экан. У бир куни уйлари ёнида ўйнаб ўтирган экан ёнига оппоққина қўнғиз боласи келибди. Қўнғизчанинг  оқ кастюми бор экан.
   У Тошгулга салом бериб, танишмоқчи, ўртоқ  бўлмоқчилигини айтибди. Тошгул ҳам рози бўлибди. Улар майин қумлар устида роса ўйнашибди. Сен табиатни яхши кўрасанми? - сўрабди Тошгул. Қара олам қандай гўзал. Бундай пайт мен қўшиқ айтгим келади. – Мен ҳам қўшиқ айтишни хоҳлайман аммо билмайман. Менга ўргат - дебди Оппоқой. Майли аввал мен айтаман сўнгра сен такрорлайсан - дея Тошгул бошлаб юборибди.

Қара олам чиройли,
Дарахт, гуллар чиройли.
Дарахтдан, гуллардан ҳам,
Менинг онам чиройли.

   Тошгулнинг мазмунли қўшиғи Оппоқга ёқиб қолибди. Шу қўшиқни ўргат - дебди. - Жуда яхши, аввал мен айтаман кейин сен такрорлайсан - дебди Тошгул.
   Улар роса машқ қилишибди. Оппоқ қўшиқни ўрганиб  олибди. Онасига айтиб бериш учун уйи томонга учиб кетибди.
   Оппоқнинг ўрганиб келган қўшиғини эшитиб Қўнғизовлар оиласидагилар роса хурсанд бўлишибди. Кейинги кун ҳам унга Тошгул билан ўйнаб келишга рухсат беришибди.
   Эртаси куни Тошгул билан Оппоқ бекинмачоқ  ўйнашибди, қўшиқлар айтишибди.
- Менда бир нарса бор, кел ўшани ўйнаймиз – дебди Оппоқ. - Нима нарса кўрсат? - дебди Тошгул. Шунда Оппоқ чўнтагидан гугурт чиқарибди. - Вой,  гугурт-ку, буни ўйнаш мумкин эмас - деб бизнинг уйда ёзиб қўйилган – дебди Тошгул. - Бизнинг уйда бундай ёзув йўқ, демак менга мумкин - дебди Оппоқ. - Йўқ, менга гугурт ўйнаш мумкин эмас - дебди Тошгул. - Сен ўйнамайсан, кузатиб турасан, мен ўйнайман - дебди Оппоқ. Улар ўрмоннинг шох-шаббали, қуриган майсалари кўп жойига боришибди. - Бу ерда гугурт ўйнама, бу ерда Чумолибоевларнинг ёзги уйи бор экан - дебди Тошгул. - Мана бу ерда ўйнайман, Чумолибоевларнинг уйи томонга ўт кетса қанотларим билан ўчираман - дебди Оппоқ. У гугуртни бир донасини ёқиб хашаклар устига ташлаб юборибди. Олов аввал секин-секин ёнибди. - Ана кўрдингми? Қандай зўрман - дебди Оппоқ. Шу пайт қаердандир дайди шамол келибди-ю, оловни пуфлаб юборибди. Тошгул билан Оппоқ "дод" - деб юборибди. Оппоқ қўнғизча оловни ўчирмоқчи бўлиб, қанотларини силкитган экан, бирдан қанотлари оппоқ костюмига олов урилиб, ловиллаб ёна бошлабди. Оппоқ ҳушидан кетиб йиқилибди. Тошгул тезда тошли кийимини пана қилиб, уни олов ичидан судраб олиб чиқибди. Ёнғин содир бўлганини кўрган бутун ўрмон аҳли ёрдамга шошилибди. Кимдир "Тез ёрдам"га, кимдир "Ўт ўчирувчи филлар" ёнғиндан сақлаш хизматига қўнғироқ қилиб, ёрдамга чақиришибди. Аммо, бу оради ёнғин Чумолибоевларнинг ёзги уйини, Қуёновларнинг омборхонасини, Тулкибоевларнинг мўйна фабрикасини куйдириб кулга айлантирибди. Етиб келган Фил Филов раҳбарлигидаги ўт ўчирувчилар фалокат билан олишиб, хартумларида сув пуркай бошлашибди. "Тез ёрдам" машинаси оғир жароҳатланган Оппоқни беҳуш ҳолда олиб кетибди. Уларнинг ортидан Оппоқнинг онаси: - вой болам, вой болам, - деб учиб кетибди. Қандай даҳшат!!! Қандай фалокат!!! Агар Тошгулнинг кўйлаги тошдан бўлмаганда эди, у ҳам куйиб қолган бўлар эди.
   Ўша куни бутун ўрмон аҳли учун қайғули кун бўлди.
   Чумолибоевлар йиғлашди:
-    Эссиз ёзги уйимиз.
   Қуёновлар йиғлашди:
-    Эссиз омборхонамиз.
   Тулкибоевлар йиғлашди:
-    Эссиз “Мўйна фабрика”миз.
   Ҳаммасидан ҳам Қўнғизовларга қийин бўлди. Оғир куйишни кўтаролмай Оппоқ ўлиб қолса нима бўлади? Ўрмондаги барча жониворлар ўрмон клиникасига Оппоқнинг оиласига ҳамдард бўлиб, тўпланиб туришди. Улар орасида турган Чумолибоевлар, Қуёновлар, Тулкибоевлар ёниб кетган мулклари учун қопланадиган зарардан воз кечишганини эълон қилишди. Уларнинг мардлигига барча қарсак чалиб юборди. Уч кун деганда Оппоқ ўзига келди. Клиниканинг бош шифокори профессор Лайлакбоев чиқиб аҳволни баён этди. - Оппоқ ўзига келди, аммо, жароҳати оғир, секин-секин тузалади, тузалганда ҳам энди у аввалгидек оппоқ эмас, қора қўнғиз бўлиб қолади - деди. Оппоқнинг ота-онаси, боласи қора бўлса ҳам соғ–саломат юришини эшитиб хурсанд бўлишди.
   Орадан икки ой ўтиб, қўнғизча тузалиб шифохонадан чиқди. Уни олиб кетаётган отаси бир неча дақиқага Чумолибоевларнинг уйи ёнида тўхтаб, кечирим сўрашга олиб кирибди. Уларни кўрган чумолилар бош ирғаб қўйишибди-да, ишларида давом этишибди. Чунки, чумолилар уруғ-авлоди билан қаттиқ меҳнат қилишар, уларга ҳатто кичкина чумолилар ёрдам беришаётган экан. Чумоли болалари оппоқ қўнғизчани, қора бўлиб қолгани кўришиб, гугурт ўйнашнинг оқибати нималарга олиб келишини англаб олишибди. Уларнинг уйи ёнида Қуёновлар янги омборхона тиклашаётган экан. Оппоқ қўнғизча уларга салом бериб, кечирим сўраган экан, қуёнлар ҳатто бош кўтариб қараб ҳам қўйишмабди. Балки, ишга берилиб кетган қуёнлар ростдан ҳам уни эшитишмагандир, балки танишмагандир.
   Тулкибоевларнинг “Мўйна фабрика”си қандай ёнган бўлса шундай турибди. Айтишларича энди бу фабрикани қайта тиклашнинг иложи йўқ экан. Улар энди парранда фабрикасини  очиш учун ҳужжат қилиб юрган эмишлар.
   Бу кўнгилсиз гаплардан сўнг, кечириб бўлмас хатога йўл қўйганини тушинган қўнғиз қаттиқ изтироб чекибди. Бу ҳам етмагандай айрим болалар уни кўриб "Қочинглар, олов ёқар келаяпти!". "Қочинглар, қораси юқиб қолади!" - деб қочиб кетадиган бўлишибди. Бир кун Оппоқ йиғлаб, бир чеккада ўтирган экан, олдига Тошгул келибди.
- Салом Оппоқ, тузалиб кетдингми? Юр, атрофни томоша қилиб завқланамиз - дебди. Унинг бу таклифидан хурсанд бўлган Оппоқ қувончидан йиғлаб юборибди ва "Мени кечир ўртоқ, энди ҳеч қачон гугурт ўйнамайман" - деб сўз берибди. Икковлон Тошгулнинг қўшиғини айтиб дарё бўйига кетишибди.
Қара олам чиройли,
Дарахт,гуллар чиройли.
Дарахтдан, гуллардан ҳам,
Менинг онам чиройли.

ЗУЛФИЯ МЎМИНОВА