Коронавирус боболар тилида айтилган "ўлат"ми?


   Коронавирус одамларнинг кўзини очди. Тинчлик-хотиржамликнинг йўқотилишини бизнинг одамлар энди кўрмоқда. Баъзи инсонлар "тинчлик-хотиржамлик" сўзига истеҳзо қилиб, узоқ вақт давомида интернетда ғавғо кўтариб келдилар.
   Бу ўлат давронган ва кибрга берилган, ношукур бандаларини бир қаттиқ силкитди. Ҳеч ким қирқ ямоқ кийим киймади, лекин ҳаётидан мудом нолиди. 
   Энди тинчлик-хотиржамликнинг қадрига етиш ҳақида тафаккур қиламиз. Аслида биз аксарият ҳолатларда Аллоҳга шукур қилишни унутиб, тўқликка шўхлик қилиб юрардик. 
Коронавирус сабаб бизга Аллоҳ истаганидек ишлар қилишга йўл очилди. Бир мисол: ҳозир тўйларни 10-15 киши билан ўтказиш шарт қилиб қўйилди. 
   Аслида ривожланган даввлатларда ҳам бизники каби тўйхоналар йўқ! Биз емай-ичмай қисиниб бир кунлик тўй-дабдаба учун пул йиғдик, дам олишни билмадик, соғлигимизга қарамадик. 
   Бугун ҳукуматимиз томонидан заруриятсиз кўчага чиқмаслик таъкидланди. 
   Ўйлаб қарасак бизда кўп ишлар бошқалар кўриши учун қилинганга ўхшайди. 
Ҳажга ҳам баъзан риё қилиб, ном қозониш учун бордик, ном қозониш учун ким ўзар уйлар қурдик, китоб ўқимадик, худони қалбан танимадик, ислом маданиятидан йироқда бўлдик. Биз ҳаммани эмас, бир ўзимизни ўйладик, ўзимизга раво кўрган нарсани бошқаларга раво кўрмадик. Биздан ўзганларга ҳасад қилдик, ғийбат ва бўҳтон, чақимчилик, бировларнинг ҳақига хиёнат қилиш оддий ҳаёт тарзига айланди.
   Биз бола туғилишидан токи инсоннинг қазосигача бўлган урф-одатларни чиқимдор қилдик, нарса ғамида бир-биримизнинг жонимизга азоб бердик. Худо берган ҳаёт неъматини ўзимиз ўйлаб топган ўлчовлар туфайли сеза олмадик, ғам-ташвишлар кўпайиб турлик касаллар орттирдик. Бир-биримиздан ўтиш учун шижоат кўрсатдик, бир-биримизнинг косамиздаги ошимизни тортиб олишдан ҳам уялмадик, ҳалол ва ҳаром қоришди, орага шайтон кирди. Биз савдо-сотиқ, эр-хотин, фарзанд-ота-она муносабатлари ва бошқа кўплаб масалаларда ислом маданиятидан чекиндик. Биз уялмай келин томоннинг ота-оналари минг азоб ва қарзлар, ухламаган тунлар эвазига олиб келган мебелларда хотиржа ётдик, ўша томонга яна умид билан қарашни ўргандик.  Аёлларни Россия, Туркия ва бошқа жойларга ишга юбориш эркакларнинг энг катта хатоларидан бўлди. Етим боқаётган, оиласидан ажраган аёлни тушунса бўлади, аммо уларнинг ҳам қариндошлари, ака-укалари қаерга қараган? Лекин турмуш қурмаган, оиласи бўлган аёллар ҳам четга ишга кетди, уларнинг кўпи ўзини ерга уришгача етиб борди. Бу нимадан далолат? Жамиятдаги пул васвасаси,  маънавиятсизлик, ғурурнинг йўқлиги, адолатсизликлар уларни шармандали ишлардан қайтара олмади. Инсоннинг иффат чегараси осонгина кесиб ўтилди. Совет даврида ўлган қадриятлар яна ўлиб борди. Биз Амир Темур қурган олтин пойдеворларни мустаҳкамлай олмадик. Баъзи ҳолатларда аёлларни оилаларга ҳукмрон қилиб қўйдик.  Энди уларни қайтариб ўз жойига тушириш мушкул ишдир. 
   Кўча реклама майдонига айланди. Оммавий маданият тарғиботчилари, сатанистларни кийимларини мусулмон бўлган ҳолатда кийдик ва ўзимизни кўз-кўз қилишдан уялмадик. Натижада кўчада фаҳш ишлар кўпайди. 
   Аслида яхшилаб тафаккур қилсак, бизнинг жамиятда ҳам илгариги давридаги каби жаҳолатлар бор экан.
   Аллоҳ бизга мана шу ўлат орқали ўйлаб кўришни, қилган ишларимизнинг қайси  тўғри-ю қайси нотўғрилигини мулоҳаза қилишни бизга ирода қилди.
   Бизда ҳатто ҳижобдаги аёллар ҳам кўчага чиқди. "Гап", "қовурдоқ" ва бошқа ўйлаб топилган йиғинларда, ресторанларда ҳам чуғурлашиб соатлаб ўтиришди, ўзларининг нималар қилгани, еган овқатлари, кийган кийимлари, бошқаларникини қанақа экани, ким кўп ёки кам қилгани ва бошқа маиший ғийбат гаплар билан ўралашишди. Фарзандлари эса ўша вақтларда қаровсиз қолиб кетди ва тарбияси бузилди. Биз ўтган йилларда фарзанд тарбиялашни ҳам билмабмиз. Ёшларнинг юриш-туришига қараб ота-боболар ҳаёси, иффати, одамгарчилиги, тарбияси озайиб кетганига гувоҳ бўлмоқдамиз. Сериаллар бизни бетгачопарликка, ишқий муносабатларга ўргатди. Биз уларни қийинчиликка чидашга, меҳнатсеварликка, ҳаётда ўз ўрнини топишга ўргата олмадик, ота-боболаримизнинг тарбия усулларини қўллай олмадик. Натижада улар мардикор деган номга сазовор бўлишди. Биз фарзандларимизнинг ҳар бир инжиқликларига кўндик, истаганини муҳайё қилдик. Энг катта хатойимиз ислом маданиятини уларга сингдира олмадик. Натижада улар пул васвасасида бўш илм билан бошқаларга нишон бўлди, улар олган диплом чанг босиб ётишдан бошқага ярамайдиган ҳолатга келди. Баъзилари тап тормтай ўз халқига хиёнат қилди, диний қарашларини, жинсини ўзгартирди.  
Ҳажга борганлар ҳам хўжакўрсинга катта-катта тўйлар берди, ҳожи оши деган йиғин ўйлаб топишди. 
   Баъзи ерларга борган гуманитар ёрдамлар ҳам бир ҳовуч одамлар томонидан ўзлаштирилди. Мактаб, боғчалар, етимларнинг ҳақлари қирқилди. Бу каби гуноҳлар аслида Европа давлатларида ҳам қилинмайди. 
   Жамият маърифатдан узоқлашди, бойлиги ва пули кўп инсонлар олдинги қаторга чиқди. Ярим яланғоч кийинган артистлар ёшларга идеал вазифасини бажарди. Тўйларда артистларга долларларни сочган ва кўз-кўз қилган инсонлар ўз жигарларининг кунига ярамади, камбағал қўшнисининг ҳолидан хабар олиб иккита ноннинг тенгини қилмади. Аслида мусулмончилик ҳамдардликда, жамоавийликда эмасмиди?
   Бойларимизнинг саховати камайди. Инсон томонидан қилинган хайр-эҳсон ва саҳоват унинг иймонини мустаҳкамлашини, савоблари кўпайиши, охирати учун заҳира бўлишини ўйлаб ҳам кўришмади. Биз аслида ким учун шунчалик югурмоқдамиз? Фарзандимиз учунми? Унинг ризқи ва тақдирини белгилаб берадиган буюк зотга ишонмасдан нимага тинмай овораю сарсонмиз? Биз йиққан нарсалар кимларга қолади? Нима учун ўртача ҳаёт тарзига рози бўлмасликни одат қилдик? Хайр-саҳоватли бойлар бизда нимага оз? Чунки биз фақат олишни ўргандик. Улар ҳам мана шу жамиятнинг инъикоси-ойнасидирлар. 
   Қисқача айтганда, у дунё унутилиб, бу дунё ғами кўпайди. Одамларда сабр-тоқат қолмади, арзимаган баҳоналар билан муқаддас никоҳ ўқилган оилалар барбод бўлди. Хиёнат қилганларни виждон азоби қийнамади. 
   Вабо ортида хато ва гуноҳлар туради. У ҳам Аллоҳнинг маҳлуқи бўлиб ўзи истаган пайтида қайтиб олади.
   Бугун бизга Аллоҳ, унинг қудрати, карами кенглиги, кечирса-да, кеч бўлса ҳам уриши, у яратган олам, бу дунёга қисқа муддатга келган инсоннинг миссияси ҳақида  тафаккур қилишга, оилаларимиз билан яқин бўлишга, беҳудага кўчага чиқмасликка, китоб ўқишга ва хайр-саҳоват қилишга имконият берди. Аслида ислом маданияти шуларни талаб қилади.
   Бу вирус аслида бизнинг маънавиятимизни уйғотади, қилган яхши-ёмон ишларимиз ҳақида хулоса чиқаришимизга, гуноҳларимиз учун истиғфор айтишга имкон беради. Беҳудага кўчаларни тўлдириб юрмасликка, фойдали ишлар билан шуғулланишга йўналтиради. Аслида чин мўмин беҳудага кўчага чиқмаслиги тўғри ишдир.
   Бало-ю офатни дуо-ю такбирлар, хайр-саҳватлар, меҳр-мурувват қайтаради дейишади.
   Илоҳим юртимиз доимо тинч бўлсин, биз мана шу тинчлигимизнинг қадрига доимо етишга сазовор бўлайлик, гуноҳларимиз учун тавба қилайлик.
   Қўшимча: бу битилган сўзлар ҳаммага эмас, баъзиларга тегишли! 

Ўлжаева Шоҳиста Мамажоновна,
Тарих фанлари доктори,  профессор,  ТИҚХММИ "Гуманитар фанлар" кафедраси мудири