ЁЗИЛМАГАН СЦЕНАРИЙ


ЁЗИЛМАГАН СЦЕНАРИЙ, ДЎСТЛАР ҲАСАДИ ВА ЎТИН БЎЛГАН ДОИРА

 

Ўзбекистон халқ ёзувчиси, севимли адиб Тоҳир Малик билан суҳбатдан

 

Тоҳир ака, болалик – ўзгача давр. Эҳтимол у сира қайтиб келмаслиги билан ҳам қадрлидир. Аммо болалигини эслашни истамайдиган инсонлар ҳам топилади. Чеккан азоб-уқубатларини ёдга олгиси келмайди улар. Ахир кимдир ота-онасидан етим қолган, ўзгалар қўлида туртиниб улғайган бўлиши мумкин. Бошқаларнинг эса, аксинча, болалиги ота-онаси ардоғида тотли кечиб, кейин ҳаёт уммонида сузишга қийналгани ҳам бор гап. Шу боис, эслаганда ғам-қайғуга чўмиб қолади. Аммо нима бўлганда ҳам болалик – беғуборлик. Бу даврни ҳатлаб ўтиш фақат эртакларда бўлиши мумкин. Сиз билан болалигингиз ҳақида гаплашсак. Ота-онангиз, ака-укаларингиз, қавм-қариндошларингизни ҳам тилга олсангиз.

Мен оилада бешинчи фарзандман. Худога шукр, икки акам, икки опам борлар. Урушдан кейинги оғир кунларда туғилган эканман. Дадам, аямнинг, опаларим ва акаларимнинг ярим оч, ярим юпун ҳолда азобли ҳаёт кечирганларини кейинроқ билганман. Аям, катта акам билан катта опам нон олиш илинжида қишин-ёзин кечаси билан дўкон остонасида навбатда туришаркан.

Очарчилик, қийинчилик йиллари ҳамма азоб чеккан. Лекин бизнинг оиламиз икки карра кўпроқ қийналган, деб биламан. Одамларнинг дастурхонида бутун нон бўлмаса ҳам, уйлари – бошларида бошпаналари бўлган. Бизнинг оиламиз эса уйсиз эди. Битта сандиқ ва битта жавон билан қарийб йигирма беш йил ижарама-ижара кўчиб юришган. Дадам ҳарбий хизматчи эдилар, Тошкентга мусофирликлари боис муқим яшайдиган уйимиз бўлмаган. Ана шу оғир шароитда беш болани вояга етказишган. Ҳозир ўғил кўрганлар қувониб, дабдабали зиёфатлар берадилар, тўйлар қиладилар. Урушдан кейинги совуқ қишда ўғил кўрган Абдумалик ака ҳам қувонгандирлар, лекин зиёфат бермаганлари аниқ. Юракнинг ярми қувонч билан, ярми бешта болани боқиш ташвиши билан тўлгани ҳам аён.

1949 йил охирида уй қуриш учун оиламизга ер ажратилган. Пахса учун акаларим-опаларимга қўшилиб лой тепганларим эсимда. Бир уй, бир даҳлизни амал-тақал қилиб қуриб, 1956 йили кўчиб келганмиз. Демак, ўз уйимизга эга бўлганимизда мен ўн ёшда эдим. Ҳозир ҳам дадам қуриб берган уйда ота-онамни дуо қилиб яшайман.

Мен акаларимга сиғмай қолган кийимларни кийиб катта бўлганман. Ҳатто талабалик йилларим ҳам катта акамнинг оғир пальтоларини кийиб, ишга, сўнг ўқишга борардим. Бир мен эмас, бошқалар ҳам шундай эди. Совуқ синфларда ўқиганмиз. Қишда сиёҳдондаги сиёҳ музлаб қоларди, ёза олмасдик. Аълочи эмасдим. Ҳатто адабиёт фанидаги иншода ҳам аъло баҳо қўйишмаган. Чунки жуда бадхат эдим. Шунга қарамай, ёзувчи бўлдим.

Тоҳир ака, сиз ҳужжатли кино соҳасида ҳам кенг фаолият кўрсатгансиз. Сценарийларингиз асосида қатор ҳужжатли фильмлар суратга олинган. Бугун нега сценарий ёзмаяпсиз? Яна бир савол: сизнинг пьесаларингизга ҳеч кўзимиз тушмаган. Саҳна асари ёзиш Тоҳир Маликдек забардаст ижодкорга чўт эмас-ку! Эҳтимол биз билмаган неча-неча пьесаларингиз бордир?

Ал Бухорий ҳаётлари ҳақида, Амир Темурнинг бадиий адабиётга муносабатлари тўғрисида, гиёҳвандликнинг фожиасини акс эттирувчи ҳужжатли фильмга сценарий ёзиб бериш таклифи киночилар томонидан бўлган эди. Мавзу ўзимга ёққани учун бажонидил ишга киришиб эдим. Кейин ҳам бир-икки таклиф бўлди, аввало мавзу ёқмади, қолаверса, янги китоб билан банд эдим, чалғишни истамадим. Оқибатда улардан узоқлашиб қолдим.

Пьеса масаласидаги гапингиз тўғри, сиз билмаган неча-неча пьесаларим жавонда етим боладай ётибди. Мен ё театр режиссёрларининг талабини тушунмайман ё пьеса қандай ёзилишини билмайман. Шу муаммога жавоб топиш учун тарихда шарафланган бир қанча пьеаларни жиддий ўрганиб чиқдим-да, режиссёрларнинг талабига тушунмаслигимни билдим. Маданият вазирлигида ишлаб турганимда бир кулгили асар ёзиб эдим, саҳнага қўядиган бўлишди. Бошқа ишга ўтишим билан “харидорлар” айниб қолишди. Ўзимни мақтамайман, драматургликка даъвоим ҳам йўқ. Лекин ўша асар ҳозирги комедиялардан дуруст эди. “Муҳаммад Амин бек” деган пьеса ёздим, бу асарни ҳозир қўя олмаймиз, дейишди. Мўмин Мирзо фожиаси ҳақида “Фитна” деган пьесамни ўқиб, бош қаҳрамонни ўйнайдиган актёримиз йўқ, дейишди. Ота-оналарнинг вафотидан кейин уй талашиб юзкўрмас бўлиб кетадиган бемеҳр ака-укалар ҳаёти ҳақида “Иблис девори” пьесасига мос актёрлар бор эди, аммо каминага сабаби бўлмаган тарзда қабул қилинмади. Мен улар билан баҳслашмадим. Юқор идораларга арз қилмадим. Чунки юқори идораларга арз қилиш натижасида қўйилиб, бир-икки ой умр кўрган асарларни биламан, актёрларнинг норози гапларини ҳам эшитганман. Мен ўша аҳволга тушиб қолишни истамадим. Аммо бу мавзудан воз кечмадим. Пьесадаги воқеалар асосида шу номда қисса ёздим, ўқиган бўлсангиз керак. 4-5 марта қайта нашр қилинди. Сўнг Ёдгор Саъдиев шу китоб асосида фильм яратди.

Шундан кейин қарилик ёшига етиб, бирин-сирин вафот этаётган улфатлар ҳаёти ҳақида “Хазонрезги” деб номланган пьесани тақдим этдим. Асарни театрнинг кекса актёрлари учун мослаб ёздим. Қизиққандай бўлишди. Ҳатто газетада “янги асарнинг ўқуви-муҳокамаси бўлади”, деб эълон беришди. Ажабки, актёрлар “читка” деб атайдиган тадбир бўлмади. Ҳар бир театрнинг азалий анъаналаридан бири ана шу “читка” эди. Асар режиссёрга ёққани билан ўқиш жараёнида актёрларга маъқул келмаса, рад этилиши мумкин эди. Лекин бу муҳокама кўпинча адолатсиз бўларди. Янги асарни ўқиган актёр унинг маъносига эътибор бермай, энг аввало ўзига мос роль изларди. Агар ўзи ўйнаши мумкин бўлган ролни топса, асарни мақтарди, топмаса – акси. Тўрт пьеса тақдим қилган бўлсам, каминага бирон марта “читка” шарафи насиб этмади.

Лекин республика театрлари афишасида каминанинг номлари кўриниб туради. Бир қанча вилоят театрлари “Алвидо... болалик”ни саҳналаштиришган. Республика ёш томошабинлар театрида эса бу асар минг мартадан кўпроқ ўйналди, ҳозир ҳам саҳнадан тушганича йўқ.

Қайсидир йили каминани Юнусобод туманидаги мактабга таклиф этишди. Ўқувчилар “Шайтанат”ни саҳналаштиришибди. Мен “бу асар болаларга оғирлик қилади”, деб мактаб саҳнаси учун “Жеки Чан, Брюс Ли ва бошқалар” деб номланган пьеса ёзиб бердим. Болалар қувона-қувона саҳналаштиришди. Мактаб эмас, “Ёш гвардия” театри саҳнасида намойиш қилишди. Томошага Маориф вазири ва шаҳар маорифи раҳбарлари ҳам келишди. Юқори баҳолашди. Тошкентнинг жуда кўп мактабларидан ўқувчилар келиб кўришди. Телевидение ижодкорлари аввалига бу ҳақда хабар бердилар. Сўнг томошани тўлалигича ёзиб олдилар. Аммо ундаги раҳбар дўстимизга томоша маъқул бўлмабди. Дўстимиздан сабабини сўрасам, “бизда террорчилар йўқ”, деб айтди. “Ҳа, йўқ. Лекин асар террорчилар ҳақида эмас, террор хавфини олиш ҳақида”, дедим. “Бизда террор хавфи ҳам йўқ”, деди. Шу қисқа баҳсдан кўп ўтмай Тошкентда бомба портлатилди.

Устоз, ижодингиз жуда баракали. Сиз турли йўналишларда ижод қиласиз, чарчамайсиз. Ҳар йили бир неча номдаги китобларингиз чиқиб турибди. Уларни жуда кўплаб нашрлар чоп этмоқда. Бундан ташқари газета, журналлар мунтазам равишда асарларингиз ва мақолаларингизни саҳифаларида босади. Сиз халқ севиб ўқийдиган каттагина газетанинг бош муҳаррири ҳам ҳисобланасиз. Адабий дарсларда қатнашиб, ёшларга йўл-йўриқ берасиз. Сиз билан уюштирилган интервью-суҳбатлар жамоатчиликда катта қизиқиш уйғотади. Бунинг сабаби, дадил, очиқ-ошкора фикр-мулоҳазалар билдирасиз. Ундаги фикрлардан турли ахборот манбалари нусха олиб, ўзининг минбарида босади. Бугунги тилда айтганда, “Тоҳир Малик” брэнди ўз рейтингига эгалигини билишади. Айтмоқчиманки, ҳамиша диққат-эътибордасиз. Аммо шу билан бирга, айрим ҳамкасбларингиз сизга ҳасад ҳам қиладилар. Китобларингизни кўрганлари заҳоти тепа сочлари тикка бўладиганлар бор. Уларга нимадир дегингиз келадими?

Ҳа, келади. Биринчи галда шарафли ҳадисни айтгим келади: “Олов ўтинни куйдириб кул қилгани каби, ҳасад савоб амалларни еб тугатади”. “Албатта мўмин ҳавас қилади, мунофиқ эса ҳасад қилади”. Пайғамбаримиз алайҳиссаломдан бизга етиб келган бу ибратли гапларни каттаю кичик ёд билиб, кечаю-кундуз унутмасдан юрса ўзига яхши. Чунки ҳасад – шайтоннинг энг ишончли қуролларидан бири. Қаранг-да, мен сизга ҳасад қилсам, ўзим ич-этимни еб юравераман. Менинг ҳасадим ўзимни куйдиради, сизга учқуни ҳам етмайди.

Дўстларнинг ҳасади ҳақида кўп гапирадилар. Ўйлаб қарасак, менга ёки сизга бегона одам ҳасад қилмайди. Ҳасадчиларни узоқ қариндошдан тортиб, энг яқин одамларимиз орасида ҳам учратиб қолишимиз мумкин. Қадимги Рим императори Юлий Цезарга фитна уюштирилганда у аввалига қиличини яланғочлаб, ҳимояга чоғланган экан. Лекин фитначилар орасида ўзининг энг яқин дўстларини кўргач, ҳеч кимга ҳамла қилмай, қилични қинига солиб, ўлимга тик қараган экан. Шунинг учун ҳам “Дўстларнинг ҳасади душманларнинг хусуматидан ёмонроқдир”, дейдилар. Шоир дўстим Шукур Қурбоннинг бир тўртлигини тез-тез эслаб тураман. Сиз ҳам эшитинг:

Дўстлик ўлди, мана, биз ҳали ўлмай,

Дунё кулди биздан, биз ҳали кулмай.

Сенга ҳавас қилиб юраверибман,

Менга ҳасад қилиб юрганинг билмай.

Устоз, сиз билан кўп суҳбатлашганмиз. Ҳузурингизда сира зерикмаймиз, аксинча суҳбатга тўймаймиз. Баъзиларнинг ўйлаганига зид равишда, сиз ўта жиддий, оғиркарвон эмассиз. Ҳазил-мутойибани хуш кўрасиз, тагдор гаплар қилувчи дилкаш суҳбатдошсиз. Буни талай ҳажвиялар ёзганингиз, ҳангомалар битганингиздан ҳам билсак бўлади. Масалан, “ўтмишдан даҳшатсиз эртак” сифатида ёзилган “Навоий қўй боққанми?” ҳажвиянгизни ўқиган одам кулмай иложи йўқ. Умуман, сизнинг ижодингизни “кўп тармоқли” деса бўлади. Детектив ҳам, дидактика ҳам, ҳикоянавислик ва ҳажвиёт ҳам учрайди. Ҳажв оламига қандай кириб келгансиз?

Мен ҳажвиялар ёзиш билан жиддий шуғулланмаганман. Ора-сира кичикроқ нимадир ёзиб турардим. Дастлаб “Муштум” учун лофлар ёзганим ёдимда. Оғзаки ҳазилларимни мақтаб туришади. Лекин қоғозга кўчган ҳазиллар меъёрига етмай қолса керак. Хаста пайтимда Ботир акам шифохонага бориб, “Кўп жиддий асарлар ёзиб чарчадинг, ҳазилни яхши кўрасан, энди кулгили асарлар ёз”, деб маслаҳат бердилар. Маслаҳат маъқул келиб, ётган жойимда қоғоз қалам олиб, у-бу қораладим. Кейин кичик ҳажвий ҳикоялар ёздим. Чамаласам, бир китоб ҳажмига етибди. “Ушланг, ўғрини” деган номда “Танланган асарлар”нинг 8-жилдига жамладим. Ўқиганларга маъқул бўлган экан шекилли, ҳозирча сўкиш эшитганим йўқ.

Кулгининг фойдаси ҳақида соатлаб гапириш мумкин. Руҳшуносларнинг фикрига кўра, табассум одамларни яхшироқ бошқариш, яхшироқ ўргатиш ва маҳсулотни яхшироқ сотишга ёрдам беради. Табассум, айниқса иш билан банд, мижозлари, ўқитувчилари, ота-оналари ёки болаларига алоқадор муаммолари бўлган одамларга фойдалидир. Ҳар ҳолда хурсанд бўлиб юриш яхши-да! Тоҳир ака, нима деб ўйлайсиз, кулги қачон пайдо бўлган ўзи?

Т.М.: – Кулгининг қачон пайдо бўлгани ҳақидаги саволга жиддий жавоб бериш қийин. Гапим хато бўлса, Худо кечирсин-у, биринчи фарзандни кўришганда Одам Ато билан Момо Ҳавво қувончдан кулишгандир. Одам Ато ҳазиллашганларида Момо Ҳавво эрни ҳайдаб юбормагандирлар. Эрни ҳайдаш одати орадан асрлар ўтиб пайдо бўлгандир. Эрни ҳайдаб юборган жасоратли аёлнинг ким эканлигини аниқлаш тарихчиларнинг вазифаси. Бу мавзуда 20-30 та докторлик диссертацияси ёқланса ажабмас.

Энг оғир шароитда ҳам одам кулиши мумкин. Замонанинг бунга дахли йўқ. Гап одамнинг ўзида. Шундай одамлар борки, уларни қитиқлаб ҳам кулдириб бўлмайди. Қайсидир йили Геннадий Хазанов Тошкентга келганида ёзувчи дўстларимиз концертга киришибди. “Мазза қилиб яйрадик, уч мингта одам ичида фақат Фалончи ошнамиз кулмади”, дейишди. Мен у дўстимизни кўрганимда “Хазановнинг концерти ёқмадими?” – деб сўрадим. “Бир-иккита яхши латифаси бор экан, уйга борганимда кулдим”, – деди у.

Бугун ҳажвда ёзаётган ижодкорлар камайиб кетгандек, назаримда. Айниқса, ёшлар бу жанрда қалам тебратишмаяпти. “Севаман, қотаман”, деб шеър ёзишдан нарига ўтишмайди. Тўғри, шеър ёзиш ҳам керак, бироқ Матмусага ўхшаш қаҳрамонлар яна чиқса қани эди!

– Гапингиз тўғри. Аслида ҳажвчи ёзувчилар азалдан кам бўлган. Совет даврида бу мавзу чеклаб ташланган эди. Эркин аканинг, Абдулла аканинг, Анваржоннинг ҳазил шеърлари барчанинг кўнглидаги гаплар. Кулдирадиган, айни дамда чимчилаб оладиган гаплар. Афсусингизга қўшиламан. Бемаъни шеър ёзиш жуда осон. Қофия топилса бас. Лекин ҳажвий шеър ёзиш ниҳоятда қийин. Анвар Обиджоннинг бир тўртлигини мисолга келтирай:

Каламушвой, каламуш,

Саводинг сал чаламуш.

Ёз десалар “ТЕМИР” деб,

Сен ёзибсан “КЕМИР” – деб.

Ана, ўзингиз айтинг, “севаман қотаман”, дегувчилар шундай фалсафани кичик тўртликка сиғдира оладими? 13 сўздан иборат тўртликда қанчалар чуқур маъно билан баробарликда кулги ҳам бор.

Бир пайтлар ТВда Ҳасан Йўлдошев, Эргаш Каримов ва Эргаш Раимовларнинг “Телевизион миниатюралар театри” бўларди. Ўша чиқишларда жамиятдаги иллатлар ҳажв йўли билан қаттиқ қораланарди. Кейин бу кўрсатув негадир йўқ бўлиб кетди. Бугун эса, асосан, маиший мавзудаги ҳажвий кўрсатувлар берилмоқда. Уларни кўриб борасизми?

Кўрмасликка ҳаракат қиламан. Телевизорни ё ўчириб қўяман, ё бошқа тўлқинга оламан. Ундаги иштирокчилар, очиғи, ғашимни келтиради. Асар саёз, ижро ундан-да саёз. Санъакорлар қизиқчи, масхарабоз ва комедия ижрочиси орасида фарқ борлигини англаб олишлари керак. Русларнинг беҳаё латифаларини ўзбекчалаштириш билан комедия санъатини ривожлантириб бўлмайди.

Аския санъатига ҳам эътирозимиз бор. Аския ниҳоятда зариф санъат. Бугунги аскиячиларнинг ҳазилларидан ҳаё пардаси кўтарилган. Уят гапларни айтишдан уялишмайди.

Оилада қандай умр йўлдошисиз? Кеннойимиз билан кўп ҳазиллашиб турасиз, тўғрими?

– Фақат кеннойингиз билан эмас, қариндошларнинг ҳаммаси менинг ҳазилларимни ёқтиришади. Айрим ҳазилларни асарларга ҳам кўчирганман. “Шайтанат”ни кинога олишаётган пайтда Ёдгор Саъдиевга “Ҳадеб тумтайиб юраверманг, Асадбек кўчада бек, уйда одамга ўхшаб юрсин, хотини билан ҳазиллашсин”, дедим. “Нима деб ҳазиллашсин?” – дедилар. Шунда ўзимнинг ҳазилимни айтиб бердим. Ҳар бир хотин сингари каминанинг хоним-афандимиз ҳам жуда меҳрибонлар. Айниқса, тобим қочганда гирдикапалак бўлиб қоладилар. Врачга учрашиш, дори ичиш талаби доимо кун тартибида бўлади. Бир куни хизматга кетаётганимда “Бугун албатта дўхтирга киринг”, деб тайинладилар. Шубҳасизки, вазифа бажарилмади. Шубҳасизки, уйга қайтганимдаги биринчи савол “Дўхтирга кирдингизми?” Тўғрисини айтсам, гап кўпаяди. Қитмирлигим тутиб, “Кирдим”, дедим. Кутилган савол: “Дўхтир нима деди?” “Қўй, унинг гапини, эшитсанг хафа бўлиб кетасан”, девдим, хонимда хавотир уйғонди. “Дўхтир ёмон касалга чалингансиз, дегандир”, деган хавотир уйғонганини сезиб, қитмирлигимни давом эттиравердим. “Айтинг, нима деди?” деявергач, “Айтаман-у, хафа бўлмасликка қасам ич”, дедим. Хоним қасам ичгач, “Дўхтир тузалиб кетаман, десанг, хотинни алмаштир, деди”, деган гапимга “Бекоргинани айтибди” деган қисқа жавоб баҳсимизга якун ясаган эди. Бу воқеа Ёдгор акамизга ҳам, Гулчеҳрахонга ҳам маъқул келиб, дарров суратга олдилар.

Менинг уйдаги ҳазилларимдан илҳомланган шогирдларимдан бири уйида хотинига ҳазил гап айтган экан, хотини қувиб чиқарибди. Яраштиргани бордим. Хотин дарров инсофга кирди. “Ёмон гап айтмадим, сизнинг ҳазилингизни айтувдим, жаҳли чиқди”, деди шогирдим. Шунда дедимки: “Менинг ҳазилимни айтиш учун сиз Тоҳир Малик бўлишингиз керак, Тоҳир Маликнинг ширали оҳангида гапиришингиз керак. Энг муҳими, хотинингиз Тоҳир Маликнинг хотини каби ҳазилга тушунадиган чидамли аёл бўлиши керак”.

Тоҳир ака, бир вақтлар тўй-ҳашамда доирачилик қилгансиз. Буни кўпчилик билмайди. Мен айтганимда ҳам ишонишмаган. Ўша кунларни яна бир эслаб, китобхонларга ўзингиз бир айтиб берсангиз...

Шундай бўлган. Мажбур эдим. Раҳматли дадажоним билан аяжоним дутор чалишга маҳоратли эдилар. Катта акамда ҳам шундай қобилият бор. Айниқса доира чалишга моҳирлар. 1957 йилда эди шекилли, Москвада бўлган ёшларнинг халқаро фестивалида бўлажак қурувчи муҳандис ва олим доирачи сифатида қатнашганлар. Доира чертишга ҳавас каминада ҳам бор эди. 1966 йилда шоир акамиз Сафар Барноев уйланадиган бўлдилар. Сафар ака билан газетада бирга ишлар эдик. Бухорода туғилиб ўсган акамиз Тошкентга келиб, камбағалчиликда ўқиганлар. Ўқишдан кейин катта тўй қилишга қурбилари етмасди. Шунинг учун тўй келинникида ўтадиган бўлган. Куёвнинг яқинлари тўпланишиб, сўнг биргаликда келиннинг уйига кириб боришимиз керак эди. Сафар аканинг курсдош дўстлари ўша пайтда довруқли қўшиқчига айланганди. Ниятга кўра, ўша қўшиқчининг қўшиғини айтиб кириш керак эди. Тўпланадиган жойга борсам, Сафар ака асабийлашиб турибдилар. Санъаткор дўстлари ваъдага хиёнат қилибди. Бу табиий ҳолат. Санъаткорлар каттароқ пул унишини билишса, дўстликни ҳам унутиб юборишади. Ўша куни ҳам шундай бўлган. Менинг Азимжон ака деган курсдошим тор чалиб ашула айтардилар. Дарров таксига ўтириб, уйларига бордим. “Торни қўлтиқланг-у, кетдик”, деб воқеани баён қилдим. “Боравераман-у, доирачим йўқ-да”, дедилар. “Доира борми?” дедим. “Бор” дедилар. “Демак, доирачи ҳам бор”, дедим. Бордик. “Тўйлар муборак”ни айтиб кирамиз, дейишди. Азимжон ака бу ашуланинг фақат биринчи сатрини билар эканлар. “Тўйлар муборак, кўргони келдик” деб бошланг-у, қолганига билган ашулангизнинг сўзларини қўшиб юбораверинг, тўйда биров ашуланинг маъносига эътибор бермайди, куй тўғри бўлса бас”, дедим. Шундай қилдик. Мен қиздирилмаган чилдирма билан жўр бўлдим.

1972 йилда бу воқеа деярли айнан такрорланди. Шоир Рауф Парфи Янгийўлдаги уйларида ўғилларига хатна тўй қилдилар. Бордик. Сафар акага хиёнат қилган курсдош дўст Рауф акага ҳам бевафолик қилибди. Ваъда бериб, тўйга келмади. Қишлоқ аҳли машҳур фалончи ашулачи келаркан, деб йиғилди. Аҳволни ўзингиз тасаввур қилаверинг. Бир маҳал Сафар ака тўйни очиб, менга яқинлашдилар: “Тоҳир, яна бир марта доирачилик қиласан”, дедилар. Ҳаваскор ашулачига битта рубоб, каминага тешик доира топиб келишди... Ўша йили дўстим Абдужалил Зокировнинг никоҳ тўйида доира чалганман. Тўйга айтилган ашулачига доирачиси панд берибди. Худога шукр, тўйдаги хизматларим шундан иборат. Лекин бармоқларимни машқ қилдириш учун уйда чалиб турардим. Дадажонимнинг вафотларидан кейин доирани қўлга олишга кўнглим бўлмай қолди. Ижодхонамда кўп йиллар турди. Охири набираларимга ўйин бўлиб, аввал тешилди, сўнг устига чиқиб сакрашган шекилли... ўтин бўлди...

 

Анвар Намозов суҳбатлашди.

Ўзбекистон халқ ёзувчиси - Тоҳир Малик ҳақидаги хотираларни сайтимизга тақдим қилгани учун адиб ва журналист - Анвар Намозовга миннатдорчилик билдирамиз!