“СЕРИАЛИНГИЗНИ ЭФИРДАН ОЛИБ ТАШЛАНГ!”


  2017 йилда “ZOR” телеканалида  намойиш этилаётган “Севги изтироби” турк сериали томошабинлар томонидан танқидий мулоҳазаларга  учрагач,  2018 йилнинг февраль ойида эфирдан олиб ташланди. 
  2019 йил июнь ойи ўрталарида Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги директори Комилжон Алламжонов аҳолидан телеканалларда намойиш этилаётган турк сериалларига нисбатан эътирозлар 5 карра кўпайгани ҳақидаги фикрларини билдирган эди.  
   Ана шундай эътирозлардан сўнг юртимиздаги энг юқори рейтингларда турадиган хусусий телеканалларда турк сериаллари ўрнига ўзбек миллий сериаллари намойиш этила бошланди. 

ЭРКАКЛАРИ АЁЛСОТАР, АЁЛЛАРИ ЕНГИЛТАК
  
 Масалан, “Sevimli”да “Бокира”, “Milliy”да “Ожиза”, ”Туҳмат гирдоби”, “ZO’R” телеканалида “Бегуноҳ”, “Менинг юртимда” “Изтироб” ҳамда “Журналист” каби миллий сериаллар намойиши ўрин эгаллади. Табиийки, ушбу сериалларни халқимиз қизиқиш билан томоша қила бошлади. Аммо кўп ўтмай ижтимоий тармоқлардан  ўзбек миллий сериалларининг жуда ҳам саёз ишлангани  ҳақидаги одамларнинг қаттиқ танқид ва эътирозларига сабаб бўлган баҳс-мунозарали мақолалар ўрин олди. Мисол тариқасида айрим фикрларни келтириб ўтишни жоиз деб топдик.
 ...“Журналист” сериали эфирдан олинишини талаб қиламан (ҳаммага мумкин, менга мумкинмасми?). Аслида интернетда бирорта тузук постери йўқлиги учун-оқ тақиқласа бўларди-ю, жиддийроқ сабаблар чиқиб қолди.
   Бу сериални кўрсанг, журналистика оламида бирорта тўғри одам йўқ деб ўйлайсан. Энг яхши қаҳрамон – икки марта эрга теккан. Эркаклар ё мафия, ё аёлсотар, аёллари ё енгилтак, ё фитначи. Ҳаммаёқ эр талашиш, мансаб талашиш, бандитизм бўлиб ётибди. Бир сериясида кетма-кет уч кишини ўйнашлари “жоним, тезроқ келинг” деб чақирди-я!
 Бу сериал халқимизнинг маънавий қиёфасига зарар келтириш билан бирга, журналистларнинг ҳаётини оғирлаштирмоқда. Журналистларнинг турмуш ўртоқлари “Эҳе, ишхоналаринг бу аҳвол бўлиб ётибдими ҳали?” деб босим ўтказмоқда. Эркак журналистлар ухлашга қўрқиб қолган – телефони тинтув қилинади, айтишларича, хотинлари ҳатто жосус ёллашгача бормоқда. Нега менга ундай қараяпсизлар? Мен ўзимни назарда тутмаяпман, менда ҳаммаси яхши!...

МУАЛЛИФЛАР ЁЗУВЧИЛАР ЭМАС, “КИМЛАР”ДИР..
   
   “Facebook” тармоғидан олинган мулоҳазалар:
   Барно Султанова:
   "Эрталаб ТВда кино бераяпти. Бир парчасига кўзим тушиб қолди.
   Тўйи бўлмоқчи бўлган, ҳатто узук тақилган қиз йигити билан тортишиб қолди.
    Қиз: – Мараз, ит, деди йигитга. 
   Йигит ундан кечиб кетишини кутгандим. Аммо итлиги рост экан ўша қизнинг орқасидан қолмади. Кинонинг қолганини кўрмадим. Бизнинг ҳам ўртамизда жанжаллар, баҳслар, тортишувлар бўлиб туради. Лекин 25 йиллик турмуш давомида бирор марта бир-биримизнинг шахсиятимизга, нафсониятимизга, шаънимизга тегадиган ҳақорат гаплар ишлатмадик. На мен на у киши ўртадаги пардани кўтариш учун биринчи қадамни ташлашга журъат қилолмадик. 
   Хулосам шу бўлдики: Кинояратувчилар – сценарист, режиссёр, актёрлар учун ҳали турмушга чиқмаган қизнинг йигитига "мараз, ит" дейишини кинога олиб чиқаяптими демак улар учун оилада, опа-сингил, ака-ука, эр-хотин бир-бирига мараз, ит дейиши табиий ҳол. Ҳар ҳолда менинг оламимда бундай кадрбоп сюжетлар йўқлиги учун шундай хулосага келдим".
   Гулчеҳра Мансурова:  Бизларни киноларимиз фақат халқимизни ерга уриш билан банд. Ундан кўра маданиятни ўргатадиган кинолар ишлашганда ёшларимизга сабоқ бўлармиди?...
   Лейла Ўзбекхан: Ҳозир сценарий муаллифлари, ёзувчилар эмас, “кимлардир”. Фильм моҳиятини шундан англаб олаверинг. 
   Ойжамол Сулаймонова: Баъзи бир одамлар ҳозир кино олиш учун жуда кўп маблағ сарф қилинади, дейишлари мумкин. Ахир “Суюнчи”, “Маҳаллада дув-дув гап”, “Келинлар қўзғалони”дек фильмларни суратга олиш учун маблағ эмас иқтидорли санъаткор зарур бўлган-ку. Демак, ҳамма гап   режиссёрларда. 
   Шарофиддин Тўлаганов: Бир пайтлар битта мақола ёзгандим. Бу мақола “Тошкент оқшоми”да босилган эди. Мақоламда “Масхарабоз” фильми танқид қилинган эди. Эсингиздами, раисининг ўғлига унаштирилган қиз яхши кўрган йигитига “қишлоқдан қочиб кетайлик” дейди. Аммо масхарабоз  йигит рози бўлмайди. У тўй куни микрофонни қўлига олиб тўйни бузади.
  Солиштириш учун Пушкиннинг “Дубровский” повестини мисол келтиргандим. Кекса чолга унаштирилган қиз черковда никоҳ ўқилгунча Дубровскийни кутади. Аммо йигит келмайди. Келин-куёвлар черковдан чиқиб извошда ўрмон орқали кетишаётганларида, Дубровский уларнинг олдидан чиқиб, қизга қарата “Сиз озодсиз” дейди. Шунда қиз: “Йўқ, мен мана шу кишининг хотиниман, сиз йўлдан қочинг, биз кетишимиз керак” дейди. Ана сизга никоҳга бўлган муносабат. Бизда кино ишловчилар ҳаётни билишмайди.

“Бокира”,”Ожиза”,”Изтироб”... кўриш шарт эмас!
 
 ...“Бокира”, “Ожиза”, “Изтироб”...  Бу фильмлар фақатгина одамларни вақтини ўғирлайди. Буларни нима демоқчи эканини фильмни номидан билиб олса ҳам бўлади, кўриш шарт эмас. Боиси шуки юқорида номлари айтиб ўтилган фильмлар ота-оналар фарзандлари билан бир дастурхон атрофида овқатланиб ўтирадиган вақтда яъни кечки соат 19 дан бошланади. Аммо уларнинг бирортасини миллий сериал деб бўлмайди. Уларда илгари сурилган ғоялар асосан севги ва хиёнат, гиёҳвандлик, пичоқбозлик, йиғи-сиғи.  Сериаллар сценарийсини битта одам ёзгандек, барчасини ғояси бир-бирига ўхшаш. Масалан, биттасида хиёнатга учраган аёл уйида йиғлаб нола қилса, иккинчисида кўчада йиғлаётган бўлади. Ҳаммасидан ҳам одамни жиғибийрон қиладиган томони, ушбу сериалларда икки нафар йигит, учинчи бир йигитни орқасидан бориб, унга пичоқ тирайди. Бу воқеалар куппа-кундуз куни пойтахтимизнинг одамлар гавжум кўчаларида содир бўлади. Қачондан буён бизни йигитларимиз ҳамманинг ёнида бир-бирини пичоқлайдиган бўлди? Бунисини ҳам қўйиб туринг, ушбу фильмлардаги яна бир лавҳада иккита гиёҳванд йигит  чала битган иморат ичида гиёҳванд модда истеъмол қилаётган вақтда қора машинада бир йигит келиб, ўша уйни бензин қуйиб ёқиб юборади. Эшик-деразаси йўқ, томи битмаган уйдан икки нафар барзангидай йигитлар гўёки қочиб чиқолмай, ҳалок бўлишади...

БЕМОР АЁЛ МАКИЯЖДА
  
   Аслида мақолани таъсир кучини ошириш, таҳлилни янаям очиб бериш учун режиссёрлардан ҳам фикр сўраш жоиз эди. Аммо буни истамадим. Боиси “Нега яхши фильмлар ишланмайди”, деган саволга режиссёрлар “Бизда яхши сценарийнинг ўзи йўқ”, деган фикрни айтишади. Шу сабаб ўзлари йўл-йўлакай каллаларига келган фикрларни кинога айлантиришади. Шунинг учун фильмларнинг аксарияти бир хил. Ҳамма сериални битта одам олгандек. Она образини яратган аёл билан фарзандининг ёши тенг. Она хиёнат туфайли касал бўлиб тўшакка михланиб ётади, томошабин унинг юзидан азият чеккан аёл қиёфасини излайди. Аммо тўшакда ётган бемор аёлнинг   юз-кўзлари худди тўйга кетаётгандек қилиб, макияж қилинган, эгнида чиройли либос ва буларнинг барчаси ёлғон кино эканини сезиб турасиз. 

МАНА СИЗГА СЦЕНАРИЙ
 
    Аслида сценарий ёзиш учун ҳаётни ўрганиш қийин эмас. Бизда яхши сценарий йўқ дея баҳона қилувчи кино яратувчиларга барчамиз кузатган ва кино яратишга айнан лойиқ воқеаларни эслатиб ўтмоқчиман. Деновлик қиз ўз фарзандини ҳожатхонада  туғиб, ўша ерга ташлаб кетди. Бу воқеадан ижтимоий тармоқдан фойдаланувчи барча мухлислар ҳатто Хотин-қизлар қўмитаси ҳам хабардор. Шофирконлик Шукрона исмли қизалоқ ўз отаси ва ўгай онасининг зўравонликлари сабаб мактаб интернетига топширилди. Калтак зарбидан бутун аъзои бадани кўкарганини кўрган қўшнилари, маҳалла-кўй қизчага ёрдам бериш ўрнига унинг отасининг шаънини ўйлашди. Бу отани ўз фарзандини хўрлашга сабаб бўлган оқибатлар ўрганилиб, кино ишлашга арзимайдими? Ёки клиник ўлим холатида шифохонага олиб келинган 2 ёшли болакай Умаржон Нуриллаевни 41 ёшли шифокор Сергей Владимирович Тобиас қутқариб қолди. Мазкур жараёнда қаҳрамонлик кўрсатган Сергей Владимирович Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан  “Соғлиқни сақлаш аълочиси” кўкрак нишони билан тақдирланди. Сурхондарёнинг Қизириқ туманида яшовчи Гулноза исмли аёл 3 яшар қизининг юрак порогини операция қилдириш ниятида пойтахтдаги  шифохонага олиб келади. Нотўғри операция туфайли боласини ногирон ва чалажон аҳволда уйига қайтариб олиб кетишга мажбур бўлади. Ўлганнинг устига тепган деганларидек фарзандининг ҳаёти қил устида турган аёлга турмуш ўртоғи ажралишни таклиф қилади. Туркияда яшаб умри фожеали ўлим билан якун топган Нодира Қодированинг ўлими сабабларини ўрганиш кино ишлашга арзимайдими? Яқинда Россияда бўлиб ўтган бокс бўйича жаҳон чемпионатининг ўта оғир вазн бўйича чемпиони ҳамда чемпионатнинг энг яхши спортчиси деб топилган Баҳодир Жалоловнинг босиб ўтган излари ҳақида фильм кўришни жуда-жуда истаган бўлардик. Ана ўшанда кино орқали муаммоларга ечим топиш мумкинлигига ишонамиз. 

Нигора РАҲМОНОВА,
“Оила ва жамият” мухбири.
Манба: "Оила ва жамият" газетаси.
2019 йил.