АТРОФ-МУҲИТНИ ИФЛОСЛАНТИРМАНГ!


“Экология мавзусига доир энг яхши мақолалар” танловига

   Тупроқ, сув, ҳаво ва бошқа табиат неъматларини асраб-авайлаш халқимизга хос бўлган эзгу хислатдир. Ота-боболаримиз, момоларимиз бизга болалигимиздан “Сувга тупурма”, “Сувга ахлат ташлама”, “Нонни дуч келган жойга ташлама”, “Дарахтни синдирма”, “Ўтирган жойингни тозалаб ўтир”, дея уқтирган. Бугун биз экологиямизни асрай олаяпмизми? Ёки тескарисими? Атроф-муҳитни ифлослантираётганлар ҳақида қуйида айрим инсонларнинг фикрлари билан қизиқдик.
   Темур ҚИЛИЧЕВ, Самарқанд вилояти, Окдарё туман прокурори катта ёрдамчиси: 
— Автомобиль ҳайдовчиси бўш баклашка ёки бўшаган сигарета қутиларини машинаси ойнасидан дуч келган жойга ирғитиб кетишиб атрофни ифлослантиради. Бундай ҳайдовчиларга Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 123-моддаси билан энг кам ойлик иш ҳақининг ўндан бир қисмидан иккидан бир қисмигача жарима жазоси тайинланади.
   Инобат МАХАМОВА, Самарқанд шаҳридаги 6-болалар мусиқа ва санъат мактаби ўқитувчиси:
— Хонадонлардан чиқадиган чиқиндиларни ўз вақтида кўрсатилган жойларга олиб бориб ташласак айни муддао  бўларди. Кўчадаги муҳитга эътибор берсак, у ер-бу ерда ётган ҳар хил чиқиндиларга, қора пакетларга кўзимиз тушади. Баъзи бир ота-оналар чиқиндиларни фарзандлари қўлига тутқазишади. Агар фарзанд яхши тарбия олмаган бўлса, чиқиндини дуч келган жойга ташлаб кетаверади. Баъзи хонадон эгалари уйларини таъмирлатгандаги чиқиндиларни қаерга олиб бориб ташлашни билишмайди. Кўп қаватли уйларнинг тагида, подъездларнинг ичида таъмирдан чиққан чиқинди узоқ муддат туриб қолади. Бу эса кўпчиликнинг дилини ғаш қилади, нохушлик келтиради. Шунинг учун ҳар биримиз атрофимизни озода, саранжом-саришта қилишга ҳаракат қилайлик. Ҳамма жойда ҳам гўзаллик яратиб яшайлик.  Ўқувчиларимизга экологик маданиятни ўргатайлик.
   Мустафо ЭРГАШЕВ, Самарқанд вилояти, Иштихон тумани Шейхлар МФЙ, 6-оилавий поликлиникаси бош врач педиатри: 
— Одамлар кўчаларда ҳар хил егуликларнинг ортганини дуч келган жойларга улоқтириб, ташлаб кетганларида, ўша овқат қолдиқларига чивин, пашшаларнинг қўнишидан ва линчинкаларнинг тушиши натижасида диарея, ичбуруғ каби юқумли касаллик манбалари пайдо бўлиши мумкин. Бундай ҳолатлар эса инсон соғлигига, атроф-муҳитга зарар етказади. Бу каби салбий оқибатларни олдини олишда мактаб ўқувчиларини ва талабаларни овқатланиш маданиятини ошириш, соғлом турмуш тарзини аҳоли ўртасида кенг тарғиб қилиш керак.
   Матлуба РАҲМАТОВА, Тошкент шаҳри Юнусобод тумани 105-мактабнинг инглиз тили ўқитувчиси:
— Автобусга чиққанимда кўпинча ёш йигит-қизларнинг қўлларидаги егуликларининг қоғозини, писта пўчоғини салонга ташлаганига гувоҳ бўламан. Одамлар эса уларнинг бундай ҳаракатларини кўриб ҳам, лоқайд қараб тураверишади, бирортаси танбеҳ бермайди. Автобусдан тушгач эса айрим йўловчилар қўлларидаги чиптани дуч келган ерга улоқтиради. Ахир ҳар бир автобус бекатида ахлат ташлайдиган махсус идишлар ўрнатилган. Улар бу идишларга эътибор ҳам беришмайди. Баъзида, кўчада турли ёшдаги одамларнинг ҳам шунга ўхшаш ҳаракатларини кўриб, ҳайрон қоламан. Улар ҳам кераксиз қоғозларини дуч келган жойга ирғитишади. Эътибор берган бўлсангиз, кўчаларни тонг саҳардан онамиз, опамиз тенги аёллар, қизлар супуришади. Лоақал, шуларнинг меҳнатини қадрига етайлик! Баъзан, уйдан чиққан чиқиндиларни ҳам ахлат қутисига олиб бормасдан, ўша “дом” атрофидаги дарахтларнинг тагига, уйнинг бурчагига ёки кичкина ариқча ичига ташлаб кетишганини кўрамиз. Бу ўша одамларнинг маданиятсизлигидан далолат беради. Бу бошқаларга нисбатан ҳурматсизликдир. Ёш авлодга атроф-муҳитни  ифлослантирмасликларини уқдирайлик. 
   Гулнора ЙЎЛДОШЕВА, Чилонзор тумани, Нўғайқўрғон маҳалласи кўп қаватли  20-уйнинг уй бошлиғи:
 — Таълим-тарбия оиладан бошланади, деганларидек, аввало, ҳар бир инсон ўз хонадонини тозалигини сақлай билиши лозим. Тозалик бор жойда — соғлом муҳит бўлади. Хонадонлардан чиқадиган чиқиндиларни ўз вақтида кўрсатилган жойларга олиб бориб ташлаш керак. Агар фарзанд оилада маънавий-маданий тарбия олган бўлса чиқиндини, албатта, белгиланган жойга ташлайди. Шундай ҳолатлар ҳам бўлганки, “Нега қўлингдагини ахлат ташланадиган жойга олиб бориб ташламадинг?” деган танбеҳимизга тарбиясиз болалар “Сизнинг нима ишингиз бор?” деган жавобни беришган. Бундай гаплар уларга таъсир қилмайди. Биз истиқомат қиладиган “дом”имизда ундай тарбиясиз болалар йўқ. Айрим кўп қаватли уйларнинг тагида ҳамон чиқиндилар ётади. Уларни айрим маданиятсиз одамлар ташлашган. 
   Жамолиддин ФАХРИДДИНОВ,  Тошкент шаҳри, Миробод тумани Фурқат МФЙ раиси: 
— Турар-жой ва кўчаларда йиғилиб қоладиган ахлат уюмлари касаллик тарқатувчи микробларнинг ўчоғи ҳисобланади. Суви ифлос бўлиб ётган ариқларда вабо, узоқ муддат туриб қолган ошхона чиқиндиларидан ўткир ичак касалликлари, очиқ ётган ахлат уюмларидан сил микроблари етилиши барчамизга маълумдир. Шунинг учун маҳалламизда “Экологик маданият” кунларини ўтказамиз ва йиғилганлар бизга яшайдиган кўчасидаги ҳолат ҳақида гапириб беришади. Энг намунали кўчани аниқлаймиз. Шанба кунлари шанбалик ташкил этиб, ҳамма ўз “дом”и атрофини тозалашга киришади. 
   Юртимизда экология бўйича нима ишлар қилинаётгани ҳақида маълумотлар тўпладим. Мамлакатимизда Мингйиллик ривожланиш декларацияси мақсадларига эришиш, “Хавфли чиқиндиларни тарансчегаравий олиб ўтилиши ва уларнинг йўқ қилинишини назорат қилиш тўғрисида”ги Базель Конвенцияси талаблари асосида чиқиндиларни бошқариш билан боғлиқ масалалар бўйича ишлар амалга ошириляпти. 2002 йил Ўзбекистон Республикасининг “Чиқиндилар тўғрисида”ги Қонуни қабул қилинди. “Ўзбекистонда барқарор тоза ишлаб чиқариш Дастурини ишлаб чиқиш ва тоза ишлаб чиқаришни татбиқ этиш” ва Ўзбекистонда БМТнинг Тараққиёт дастури ҳамкорлигида чиқиндиларни бошқариш соҳасидаги давлат сиёсати ва ҳаракатлар самарадорлигини оширишга қаратилган "Ўзбекистон Республикасида чиқиндиларни бошқариш бўйича Миллий стратегия ва Ҳаракатлар режаси" ҳаётга жорий этилмоқда. Чиқиндилар атроф-муҳитни ифлослантириш билан бир қаторда, фуқаролар ҳаёти ва соғлиғига, шунингдек, жисмоний ва юридик шахсларнинг мулкларига хавф туғдирмоқда. Чиқиндилар билан боғлиқ ишларни ҳам шаҳарлар ва бошқа аҳоли пунктлари ҳудудларининг экологик ҳамда санитария ҳолатини сақлаш, доимий равишда чиқиндилардан тозалаш ва фуқароларнинг қулай атроф-муҳитга эга бўлган ҳуқуқларини таъминлаш лозим. 
   Чиқиндиларни ташийдиган махсус автомобилларнинг етишмаслиги, автотранспорт воситалари паркларининг эскирганлиги, корхоналар ва аҳоли томонидан мўлжалланмаган ҳудудларга ноқонуний олиб чиқиш ва йиғиш ҳолатлари, айрим аҳоли истиқомат қиладиган ҳудудларда вақтинчалик чиқинди тўплаш жойларининг экология ва санитария талабларига жавоб бермаслиги, махсус автотранспорт корхоналари томонидан ўз вақтида ташиб кетилмаслиги каби ҳолатлар сабаб бўлмоқда. Чиқиндилардан иккиламчи хом ашё сифатида фойдаланишга эътибор қаратиш, айтиш мумкинки, бугунги кунда уларнинг атроф-муҳит ва аҳоли саломатлигига, ҳудудларнинг санитария ҳолатларига бўладиган салбий таъсирининг олдини олади деб ўйлайман.
   Саноат корхоналаридан чиқадиган чиқиндилар ва ахлатларни зарарсизлантириш энг катта экологик муаммодир. Ҳозирда улар фақат кўмиб ташлаш йўли билан зарарсизлантирилмоқда.
   Масалан, Буюк Британияда 90 фоиз, АҚШ да 84 фоиз, Японияда эса 57 фоиз ахлатлар ахлатхоналарда самарасиз чириб ётади. Умуман олганда, жаҳонда чиқиндиларнинг ўртача 74 фоизи ахлатхоналарда чирийди. Францияда 35 фоиз ва Японияда 40 фоиз ахлатлар куйдирилади.
   Атрофимизни турли зарарли нарсалардан ва ифлосланишдан сақласак айни муддао бўларди.

Хонбиби ҲИММАТ қизи (МАХАМОВА),  журналист.