АЁЛНИНГ ЎЛИМИГА КИМ САБАБЧИ ЁХУД МОЛХОНАДА ОСИЛГАН КЕЛИН


   Шокаримнинг синглиси Лолага (исм-шарифлар ўзгартирилган) совчилар келди. Икромнинг шу қишлоқда яшаши, у ҳақда ножўя гап эшитишмаганлиги учун шу йигитга беришга қарор қилишди. Кўп вақт ўтмай тўй ҳам бўлиб ўтди. Лола иккита ўғил фарзандлик ҳам бўлди. Аммо у кундан-кунга сўлиб борарди.
  Йилдан йилга Лола гўёки ўзини ҳаётдан хурсанд қилиб кўрсатсада, лекин нимадандир сиқилаётгани унинг юз кўзидан билиниб турарди. 
   Ака-укалар синглисининг турмуши ва яшаш шароитидан доим хабар олиб туришарди. Синглисидан оилавий шароити ва турмуши ҳақида сўраганида Лола кулиб ҳаммаси яхши эканлигини айтган бўлса-да, лекин нимадандир қўрққандек ёки бирон гап айтса қандайдир кўнгилсиз ҳолат келиб чиқиши мумкиндек ўзини тутганини  улар сезишарди.
   Дастлаб синглиси ўз оиласидаги муаммолари ҳақида айтмаганлиги учун улар ҳам яхши яшаётган бўлса керак, деб ўйлаб, уни ортиқча безовта қилишмади. 
   Лола ака-укалариникига меҳмондорчиликка келганида фақат турмуш ўртоғи ёки қайнонаси билан бирга келишарди.
   Ўзи меҳмон бўлиб келган вақтларда ҳам шошилиб, тезда уйига кетишга ошиқарди.
   Лола жуда ақлли аёл эди. У онасининг бевалигини, ҳаётда кўп қийналганлигини ва уларни хафа қилмасликни ўйлаб, ўз оиласидаги келишмовчиликларни улардан яшириб келарди.
   Бироқ охирги вақтларда синглиси 3-4 марта онасига оиласида уруш-жанжал бўлаётганлигини ва турмуш ўртоғи уни ураётганлигини билдириб, турмуш ўртоғини тартибга чақириб қўйиш кераклиги ҳақида айтди.
   “Сув ҳам бир лойқаланиб кейин тинади. Ҳаёт ҳам шундай болам. Турмушнинг муштларига чидашинг керак. Бир куни ҳаётинг яхши бўлиб кетади. Бу кунларни ҳам эслаб юрасан”, дея уни онаизори овутарди.
   Бир куни она-боланинг гаини эшитиб қолган Шокаримнинг ўз-ўзидан қўллари мушт бўлди. Улар ўтирган уйга кириб дилидагини тилига чиқарди:
   “Зўравон куёвни тартибга чақириб қўяман!” 
   “Ундай қилма болам! Уришганларнинг орасига эси кетганлар тушади. Сен аралашма. Ўзим ҳал қиламан. Ҳамманинг оиласида бу ғавғо бор! Ҳеч қаерга борма! Агар мени ҳурмат қилсанг. Куёвимникига бормайсан!” деди онаизор ўғлининг қўлларидан ушлаб.
   Она ўғлини тинчлантириб хонасига киритиб юборди. 
   Ноябрь ойида қудалари уйида Лоланинг овсинини фарзандига ақиқа тўйи ўтказишди. Шу пайт Шокаримнинг турмуш ўртоғи қайнсинглисининг чап кўзи кўкарганлигини кўриб, ундан нима бўлганлигини сўради.
   Лола довдираганича ўзини олиб қочиб, ҳеч нарса айтмади.
   Орадан 15 кун ўтиб, Лола онасининг уйига келди.
   Волидаси ҳам бир нимани сезди чоғи қизидан обдон ҳол-аҳвол сўрай бошлади.
   Онаизорнинг гапларидан Лоланинг кўнгли юмшаб, йиғлаб юборди.
   ”Ая, сизни сиқилади деб кўп гапларни айтмайман. Акаларим ҳам жаҳли чиқиб куёвингизга бирон гап гапириб юрмасин, деб ҳамма даримни ичимга ютаман. Ўша куни ақиқадан олдин, арзимас нарсага эрим юзимга уриб, ҳамма жойимга тепиб ташлаган эди. Қўйинг ая, мендан ҳолимни сўраманг. Бир куни куёвингизга инсоф битар. Акаларим эшитмасин. Маҳалладагилар эшитса, дарров сизга етказишади. Шунинг учун ҳеч ким билмай қўя қолсин”, дея Лола зорланиб онасининг кўксига бошини қўйиб йиғлади.
   Лолани Шокаримнинг аёли хонасига олиб кириб кетди. 
   “Янгажон, сизлар ҳеч нарсани билмайсизлар. Кўп нарсаларни билмайсизлар. Уйимизда доим жанжал. Турмуш ўртоғим ҳаммасига мени сабабчи қилиб доим азоблайверади, арзимас нарсалардан жанжал чиқариб, тўғри келган жойимга уриб, доимо ҳақоратлайди. Ўша кунги ақиқа маросимининг 3-4 кунга кечикишига сабаб ҳам эрим эди. Ўшанда турмуш ўртоғим уйимизда жанжал кўтариб, мени дуч келган жойимга тепиб, урган эди. Шу сабабли соғлиғим бўлмай, кўзларимнинг таги кўкариб кетди. Юзимдаги кўкариш ва шишлар қайтгунча уйдан чиқмай, ўзимга қараб келдим. Шундан сўнггина ақиқани ўтказган эдик. Янгажон, бу гапларимни ҳеч ким эшитмасин. Турмушим бузилиб кетмасин, фарзандларим бор. Акаларим эшитса куёвингизни тинч қўйишмайди. Онам эшитса ҳам кўнгли ўксиб, хафа бўлиб юради. Шунинг учун сиздан илтимос, бу ҳақда бирор кишига оғиз очманг” дея ўксиниб қаттиқ илтимос қилди Лола.
   Янга акасига ҳам, бошқаларга ҳам айтмасликни ваъда бериб, уни кузатиб қўйди.
   Қорлар ёғиб излар босилди. Баҳор фасли ҳам етиб келди.
   Лоланинг қайнонаси Ноила опаси сумалак қилаётгани учун уникига борди. Эртаси куни катта келини Гулгун ҳам икки нафар фарзандини олиб “сумалак сайли”га келди. Бироз қайнонасига ёрдамлашиб, уйига кетмоқчи бўлди. 
   “Опамларникига “сумалак сайли”га неварам Абдукаримни олиб келинг” дея қайнона уйида бўлган кичкина келини Лолага қўнғироқ қилиб деди.
   Шундан сўнг соат тахминан 16:30 ларда келини Лола боласи Абдукаримни олиб қайнонаси айтган жойга етиб келди.
   Шу куни соат тахминан 17:30 ларда Икром аёли Лолага қўнғироқ қилиб келини қаердалигини сўради.
   “Холангизникида, онангиз чақиртирганди” деди қўрқа-писа Лола.
   “Холамникида сенга пишириб қўйибьдими? Кимдан сўраб бординг?” дея дўқ-пўписа қилди Икром.
   Лола нима қилишни билмай телефонини қайнонасига тутқазиб ўғли телефон қилаётганлигини айтди. У телефонни кўтарганида ўғли жаҳл устида “Кимдан сўраб келди келинингиз?” дея ўдағайлади Икром эндигина гап бошлаган онасига ҳам.
   “Ўғлим тинчланиб ол! Келиним бегонаникига келмади. Туғишган опамникига келди”, деди онаси унга.
   "Телефонни келинингизга беринг! Сиз билан ади-бади айтишиб ўтиришга вақтим йўқ!“ деди кескин важоҳати билан ўғил.
   Лола Икромнинг телефондаги бақир-чақирларига зўрға “Хўп” дея қайнонасига юзланиб деди:
“Аяжон, мен уйга кетаман. Ўғлингиз “Тез уйга бор!” деб айтяпти”
   Қайнона “Ҳмм...” деганча келини худди атайлаб бу ердаги хизматдан қочиб кетаётгандек норози кайфиятда кузатиб қолди.
   Орадан бироз вақт ўтгандан сўнг ўғли унга телефон қилиб деди:
   “Ая, тез уйга боринг! Болаларни олиб қолинг! Келинингизни онасиникига жўнатиб юборинг!”
 “Сўроқсиз келса, шунақа йўл тутасанми ахмоқ! Ақлингни ишлатсанг бўлмайдими? Ҳозир холангникида сумалак сузилаяпти. Бироздан сўнг уйга бораман!” деди она норози оҳангда.
   Ўғилнинг сабри чидамасдан онасига қайта–қайта қўнғироқ қилиб, уйга тезроқ боришини таъкидлади. Шундан сўнг онаизор ўрнига қизи Назокатни  қолдириб, сумалак сузилганидан сўнг олиб боришини тайинлаб ўзи уйига кетди. 
   “Ўғлингиз болаларни ташлаб, уйингга кет деб айтяпти” деди келини йиғлаб қайнонага.
   “Ўғлимнинг бу гапларига эътибор қилманг. Арзимаган гапга кетаверманг” дея келинини юпатмоқчи бўлди қайнона.
   Шу пайт унга ўғли қўнғироқ қилиб қолди.  Телефонда ўғли қайта-қайта келинни болаларини қолдириб, онасининг уйига кетишини айтди. 
   Қайнона нима қилишини билмай, келинининг акаси Салимга қўнғироқ қилиб, маслаҳатли иш борлигини айтиб, уйига чақирди.
   Бироздан сўнг Салим синглисининг хонадонига етиб келди. 
   Қайнона унга ўғли ва келини телефонда жанжаллашиб қолганлигини айтди.
   “Куёвингиз болаларни ташлаб кет деди. Икки боламни ташлаб қаерга бораман ака?” — дея тушкун аҳволда гапирди Лола.
   Салим дарҳол куёвига қўнғироқ қилиб нима сабабдан жанжаллашаётганлигини сўради.
   “Ҳеч қандай жиддий гап йўқ, эртага келинг гаплашамиз, ҳозир олдимда одамлар бор” — дея телефонни ўчирди куёв.
   Салим синглисига насиҳат қилиб турганида келинининг яна бир акаси Шокарим ва Назокат келиб қолди.
   Назокат янгасининг акаси билан ҳол-аҳвол сўрашиб ҳовлида гаплашиб туришди.
   Акалар синглиси билан гаплашгач, ортларига қайтишди.
   Икром ҳам Тошкентдан Каттақўрғонга етиб келиб. Яна жанжални бошлади.
   Лоланинг қайнонаси Салимга унга яна қўнғироқ қилиб деди:
   “Икромга тушунтирдингизми? Биз қўрқяпмиз. Яна бир телефон қилиб тушунтириб қўйинг”
   Салим дарҳол куёвига қўнғироқ қилиб синглисини хафа қилмасликни тайинлади.
   Куёв хавотир олмаслигини айтиб ваъда берди. Бироқ ваъдасининг устида турмади.
   Тонгда соат тахминан 04:30 ларда Лола ухлаб ётган қайнонасини йиғлаб уйғотди.
   Қайнона ўғли билан гаплашди. Икром бор заҳрини энди онасига сочди. Она у билан тортишиш бефойдалигини англаб ётоғига кириб кетди.
   Орадан кўп вақт ўтмасдан қайнона намоз ўқиш ниятида жойнамозини олиб чиқаётганида ўғли йиғлаётган невараси Муслим билан чиқиб келиб, лолани чақирганини эшитди.  
   У ажабланиб келини хафа бўлиб бирон жойда ўтирган бўлса керак деб ўйлаб ташқарига чиқиб келинининг исмини айтиб молхонанинг эшиги олдига борганида Лоланининг арқон ипда оғилхонанинг шифтидаги болорга осилган ҳолда турганлигини кўриб “Икром!” деб бақириб юборди.
   Югуриб ошхонадан ошхона пичоғи олиб келди. Икром хотинининг оёғидан кўтариб турди. Қайнона пичоқ билан ипни кесди.
   Шу пайт келинининг танаси ўзига бўйсунмай йиқилиб тушди. Икром уни кўтариб уйга олиб кирди.
   Қўшни бўлиб яшовчи қайноғасининг ўғли Мавлон шовқинни эшитиб дарчани тақиллатди. Қайнона дарчани очганидан сўнг Мавлон бу ҳовлига кириб келиб Икромга келинининг оғзидан нафас юборишини айтди.
   Шу орада Мавлон  отаси Қудратга хабар берди. Улар Қудратнинг машинасида Лолани келинини қишлоғидаги поликлиникага олиб боришди. Шифокорлар келинни кўриб “Тез ёрдам” автомашинасида Каттақўрғон шаҳар шифохонасига олиб кетишди.
   Куёвнинг жияни Мавлон Салимга қўнғироқ қилиб янгасини шифохонада эканлигини айтди. Лола бир ҳафта кома ҳолатида ётди. Кейин вафот этди.
   Лолага эри Икром шафқатсизларча муомала қилиб, унинг шаъни ва қадр-қимматини камситиб, икки нафар вояга етмаган фарзандини қолдириб уйидан чиқиб кетишини талаб қилиб, қасддан уриб, тан жароҳати етказганлиги оқибатида шу куни оғилхона шифтига арқон билан ўзини ўзи осиб. ўз жонига суиқасд қилди.
   Суд Икром Ибодовни ЖКнинг 103-моддаси 2-қисми “а” бандида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топиб 7 (етти) йил 6 (олти) ой озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинлади.
   Суд жиноятнинг сабабларини ва унинг содир этилишига имкон берган шарт-шароитларни бартараф қилиш тўғрисида хусусий ажрим ҳам чиқарди.
   Мазкур жиноят содир этилишига Каттақўрғон тумани, “Номозполвон” маҳалла фуқаролар йиғини масъул ходимлари томонидан шу маҳаллада яшовчи И. Ибодовнинг оиласидаги муҳити, турмуш-тарзи ва эр-хотин ўртасидаги муаммолари тегишли мутасадди ташкилотлар, хусусан, оқсоқоллар кенгаши, психологлар, ИИБ, хотин-қизлар қўмитаси, оила маркази, имом ҳатиблар билан ҳамкорликда жойида чуқур ва атрофлича ўрганилмаганлиги, бундан ташқари маҳалла ҳудудида яшовчи фуқаролар ўртасида ҳуқуқбузарлик ва жиноятчиликни барвақт олдини олиш, шунингдек, аҳолининг ҳуқуқий онг ва ҳуқуқий маданиятини ошириш борасида тегишли тарғибот-ташвиқот ишлари етарли даражада олиб борилмаганлиги сабаб бўлган.
   Бундан ташқари суд, ушбу нохуш воқеа оқибатида бугунги кунда судланувчи И. Ибодов ва унинг оила аъзолари билан марҳума Л. Нурованинг яқин қариндошлари ўртасида юзага келган адоват ва келишмовчиликлар бунга масъул бўлган тегишли мутасадди ташкилотлар томонидан уларни ўзаро яраштириш ҳамда улар ўртасидаги низоларни тинч йўл билан муросага келтириш чоралари кўрилмаса келгусида бунданда оғир оқибатларга олиб келувчи жиноятлар содир этилиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирган ҳолда бу ҳақда туман прокурорига назорат қилиш учун мазкур хусусий ажрим нусхасини юбориш орқали хабар беришни ҳам лозим топади.

Хонбиби  ҲИММАТ қизи (МАХАМОВА), журналист.