ЎЗИМИЗ КОРРУПЦИЯГА ЙЎЛ ОЧМАЯПМИЗМИ?


 

Ўғлим санъат мактабига имтиҳонларни топшириб, биринчи синфга қабул қилингач, директорнинг ўзи синфга кириб, ҳар бир ота-она иккитадан мактаб томини устига қора қоғоз олиб келиб беришимизни тайинлади. Қора қоғозни кўтаролмаслигимни билганим учун танишимдан олиб келиб беришни илтимос қилдим. Хайрият, у йўқ демади. Ҳожатимни чиқарди. Боламни шундай мактабда ўқиётганидан хурсанд бўлиб юрганимда сентябр ойининг охирларида ота-оналар мажлисига чақириб қолишди. Бош муҳарриримдан рухсат сўраб, мажлисга бордим.

Ота-оналар ичидан танланган раис устозни синфдан ташқарига чиқариб юбордида ҳадемай 1 октябрь — устозлар куни эканлигини, шунинг учун ўқитувчига ва тарбиячига 10 минг сўмдан пул йиғиб, совға олишни таклиф қилди. Ўша пайтда мен 30 минг сўм маош олардим. Шунинг учун унга ўз фикримни айтдим:

 — Шунча пул кўплик қилмайдими? Бу пулни беришга кимнингдир қурби етар кимникидир йўқ. Шуни ҳам ўйлаб гапираяпсизми?

 — Улар бизнинг болаларимизга ёзишни, ўқишни ўргатаяпти. Арзимаган совға олсак олибмизда! — деди ота-оналар ичидан чиққан раис.

 —  Меҳнатига яраша давлат томонидан ҳақ ҳам оляпти. Бу ишни текинга бажараётгани йўқ-ку! Мен бунча пул беролмайман. Яхшиси китоб совға қиламан, — дедим унинг жавобидан энсам қотиб.

Бошқа ота-оналар унинг таклифига эътироз билдиришмади. Айрим ота-оналар норози қиёфада айтилган пулларни зўрға беришди. Айримлари фарзандларидан бериб юборишини айтиб ўнғайсизланди. Шу билан мажлис тугади.

Кейинги мажлис алифбе байрамидан олдин бўлди. Бунда ҳам яна устозу тарбиячига пул йиғиш, болаларга стол ясатиш ҳақида бўлди. Кейингиси эса, албатта, баҳор байрамидан олдин байрамга совға олиш ҳақдаги мажлис эди. Бош муҳарририм энди менга мажлисда узоқ қолиб кетмасликни, сўраган пулини бериб, тезроқ ишга қайтишимни таъкидлаб,  зўрға рухсат берадиган бўлди. Мактабни тугатиш арафасида эса синф раҳбари ҳар бир ота-она синф таъмири учун пул йиғиб бериши шартлигини эълон қилди.

Дарҳол бир ота-онага қанча миқдорда пул кетишини ҳисоблаб беришини сўради. У аёл ҳам номига ота-оналардан пол ва дераза-эшик краскаларини нархини сўрагандик бўлдида, “Яхшиси маҳсулот шунча бўлади. Энг зўр бўёқлардан олсак ҳар йили таъмирламаймиз” дея қиммат нархдаги краскаларнинг нархини ёзди. Яна уста ҳақи, дераза олдига қўйиладиган гулларгача ҳисоб-китоб қилиб, ота-оналарга қанчадан пул йиғиши лозимлигини таъкидлади. Унинг айтган пули ҳозир ёдимда йўқ. Лекин ўша пул билан битта синфхонани эмас тўрт-бешта синфхонани таъмирдан чиқариш мумкинлигини кейин билиб олдим.

 Ота-оналар яна эътироз билдиришмади. Ёнида пули борлар дарҳол чиқариб беришди. Пули йўқлар эртага боласидан бериб юборишини таъкидлашди. Мен ҳам ноилож айтган пулини бердим. Зора яна таъмирга деб сўрашмас деган умидда. Афсуски чучварани хом санаган эканман. Кейинги йили ҳам устоз бизни алдаб-авраб таъмирга пул ундирди. Бу ҳолат ҳар йили давом этди. Ҳеч ким бу ҳақда ҳеч нарса демасди. Мен ўша пайтда бу ҳақда газеталарга танқидий мақола ёздим. Мақолам газетада эълон қилиниб, тагига  халқ таълими вазирлигининг телефон рақами ҳам ёзилди. Агарда мактабларда шунақа пул йиғишга мажбурлашаёган бўлса телефон қилишсин деб. Шундан сўнг пул йиғиш бироз камайди.

Ўғлим 12 ёшга тўлди. Устози “Мучал байрами қилиб берамиз, қандай совға берамиз”, дея ота-оналардан сўради. Мен “Энг яхшиси китоб. Китоб совға қилайлик” дедим. Бошқалар эса юмшоқ ўйинчоқни афзал билишди. Шундан сўнг пул йиғишиб, юмшоқ ўйинчоқ олишди.

Бугунги кунда ҳам “йиғ-йиғ” касали ҳамон мавжуд. Фақат уни қоғозга ўраб “ҳомийлик ёрдами беринглар” деган ниқоб остида пуллар йиғиляпти. Ўша пуллар берилмаса нима бўлади? Ота-она боласига устоз тазйиқ ўтказишидан, тенгдошлари орасида изза қилишидан чўчийди. “Оч қорним тинч қулоғим” қабилида иш кўради. Ўзи зўрға яшаб турган бўлса ҳам айтилган пулни қарз қилиб бўлсада топиб беради. Бу аҳволда биз коррупциядан қачон қутиламиз? Қачон? Ўқитувчиларга оғзидан чиққан пулни бериб, ўзимиз коррупцияга йўл очмаяпмизми? Мактабларга миллион-миллион сўмлаб ажратилаётган бугунги кунда яна мактабга қандай ҳомийлик ёрдами керак? Шундай саволларни устозга бероласизми? Ёки болангизни ўйлаб яна тилингизни тишлайсизми? Бу ҳолат қачонгача давом этади?

Сиз нима дейсиз?

Хонбиби ҲИММАТ қизи,  журналист