Истеъмол кредитини олмоқчимисиз? Марҳамат!


 

 

Истеъмол кредитини олмоқчимисиз? Марҳамат!

 

“Аломатхон. Бажарадиган юмушлари: Кир ювиш. Таом тайёрлаш. Вай-фай тарқатиш. Мусиқа чалиб бериш. Суҳбатлашиш. Марҳамат, “Аломатхон”ни сотиб олинг ва у оғирингизни енгил қилади!”

Куни кеча интернетдаги ижтимоий тармоқлардан бирида шундай эълонга кўзим тушди. Робот аёлнинг сурати билан берилган мазкур эълонни виртуал саҳифага миллий брендларимиздан бири жойлаштирган эди. Кўзларимга ишонмадим: наҳот, жаҳоннинг энг ривожланган мамлакатлари ҳали-ҳануз тажриба-синов ўтказаётган бир пайтда биз тўлиқ функцияли роботни сотувга чиқариб улгурдик?!

Кейин билсам, бу – 1 апрель ҳазили экан. Чиройли ҳазил қилишибди. Орзуга айб йўқ, дейдилар-ку, насиб этса, тез орада робот ҳам бўлар, миллионлаб кино мухлисларининг севимли “Аломатхон”и ҳақиқатга айланар ҳам! Ўйлаб қарасак, бугун маиший техника дўконларига борганда ҳеч бир роботдан қолишмайдиган ўнлаб дастёрларни харид қилиш мумкин. Бугунги автомат машиналар ювилган кийимни дорга илмайди, холос. Ҳатто қайноналар замонавий кирювгич машинасини “эпчилгина келин”им дейишмоқда! Сочингизни қуритиб, силлиқлаб, жингалаклаб, шишириб, турли-туман турмаклаб қўядиган ускуналарни айтмайсизми?! Идиш ювгич, шарбат чиқаргич, тухум кўпиртиргич, кийимни илгичда турган еридаёқ дазмоллаш, уйдаги чироқни сизнинг ўрнингизга ёққич, уқалагич... хуллас, электродастёрларни санаб саноғига етолмайсиз. Бундан ўн, ўн беш йил аввал маиший техника буюмларини ҳар ким ҳам сотиб олишга қурби етмасди, бугун эса исталган қимматбаҳо буюмни кредитга олиб, ҳамён кўтарганича ойма-ой тўлаб бориш мумкин.

Шуларни ўйлаб, биз ҳам оилага керакли уй-рўзғор буюмларини олмоқчи бўлдик. Кредитга бўлса яхши-да, чўнтакка оғири тушмайди, биров бергандек бўлиб қолади. Аммо бунинг учун кимга, қаерга мурожаат қилиш керак? Банкками ё савдо мажмуасига? Кредит олиш шартлари қандай? Роса югур-югури бордир? Айни мазмундаги саволлар ҳаммада бўлиши табиий. Шу боис бу борада экспертлар тавсияларини олмоқчи бўлдик. Саволларимизга АТ Халқ банки Кредит операциялари департаменти, Ипотека ва истеъмол кредитлаш бошқармасида бўлим бошлиғи Фарҳод Атаев жавоб берди.

– Бугун мамлакатимизда олиб борилаётган кенг кўламли ислоҳотлар халқимизнинг фаровон турмушини таъминлаш, бекаму кўст ҳаёт кечириши учун зарур барча шароитни яратишга хизмат қилмоқда, – дейди Фарҳод Атаев. – Юртимиз ижтимоий-иқтисодий ҳаётида муҳим аҳамият касб этган банклар фаолияти, уларнинг мижозларга кўрсатаётган замонавий хизматлари ҳам ана шу ислоҳотлар самарасидир. Хусусан, “Халқ банки” аҳолига истеъмол, ипотека, таълим кредитлари ва шахсий ёрдамчи хўжаликлар учун қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштиришда қўл келадиган микрокредитлар (қорамол, қўй, қуён боқиш, паррандачилик ва асаларичиликни ривожлантириш, ихчам иссиқхоналар қуриш, мевали дарахтлар, узум кўчатларини сотиб олиш, уруғликлар, минерал ўғитлар ва ўсимликларни кимёвий ҳимояловчи воситалар сотиб олиш) тақдим этмоқда.

Бундан ташқари, банк юридик шахсларга хизмат кўрсатиш ва сервис соҳаларини ривожлантириш, савдо ҳамда айланма маблағларни тўлдириш, маиший хизмат кўрсатиш, қурилиш, ишлаб чиқариш, асосий воситалар сотиб олиш, шунингдек, қонунда тақиқланмаган бошқа фаолият турларини амалга ошириш учун кредит маблағларини ажратади. Биласиз, амалдаги қонунчиликка асосан, ҳар қандай кредит 5 тамойил, яъни мақсадлилик, қайтариш, тўлов лаёқати, таъминланганлик ва муддатлилик шартлари асосида банклар томонидан жисмоний ва юридик шахсларга берилади.

– Ҳозирги кунда уй-рўзғор ва кундалик турмушимизда асқотадиган маиший техника буюмларига талаб катта. Шу маънода истеъмол кредитини олмоқчи бўлган киши банкка қандай ҳужжатларни тақдим этиши лозим?

– Истеъмол кредитини бериш қоидаларига мувофиқ, мижоз банкка қуйидаги ҳужжатларни тақдим этади:

– кредит буюртманомаси (филиал бошқарувчиси номига ариза);

– ўз даромадлари тўғрисидаги маълумотлар;

– фуқаролик паспорти нусхаси,

– таъминот (банк ёки суғурта ташкилотининг) кафолати, учинчи шахсларнинг кафиллиги;

– мол-мулк ва қимматли қоғозлар гарови, шу жумладан, гаров депозити, банкларнинг омонат сертификатлари, қонун ҳужжатлари ва шартномада назарда тутилган бошқа усуллар билан таъминланиши мумкин.

Шундан сўнг мижозга ҳисоб шартномалари, яъни мижоз ҳамда мол сотувчи ўртасида тузилган товар ва хизматлар учун олди-сотди шартномалари тақдим этилади.

Илгари автомобиль сотиб олиш учун банкдан кредит олиш мумкин эди. Ҳозир ҳам шундай турдаги кредитлар бериладими?

Бугунги кунда “Халқ банки”нинг барча филиалларида жисмоний шахслар (истеъмолчи)нинг истеъмол эҳтиёжларини қондириш мақсадида енгил автотранспорт воситаларини расмий дилерлардан сотиб олиш учун кредитлар жорий қилинган. Истеъмолчи (кредит олувчи) банкка кредит олиш учун зарур ҳужжатларни тақдим этади. Шу билан бирга кредит олувчи шахс “GM Uzbekistan” корхонасида ишлаб чиқарилган автомашиналарни банк кредити ҳисобига сотиб олиш учун дастлаб бевосита ушбу корхонанинг расмий дилерларидан тегишли шартномани олади. Шундан сўнг банк мижозга пул кўчириш йўли билан кредит маблағини ажратади.

Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2007 йил 3 январдаги 2-сон қарорига асосан, “Уй-жой қурилишига, уни реконструкция қилишга ва сотиб олишга ипотека кредити бериш тўғрисида”ги Низомнинг 3-бандига асосан, ипотека кредитлари тижорат банклари томонидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда келишилган якка тартибдаги ва намунавий лойиҳа асосида, қурилишнинг белгиланган нормалари ва қоидаларига риоя қилиб, якка тартибда уй-жой қуриш ва реконструкция қилиш учун берилмоқда. Шунингдек, якка тартибдаги уй-жой ёки кўп қаватли уйдаги квартирани сотиб олиш мақсадларида қайтариш, тўлов кафолати, таъминланганлик ва муддатлилик шартлари асосида ажратилмоқда. Бу ҳам халқимизнинг оғирини енгил, мушкулини осон қилиш мақсадида жорий қилинган имтиёздир. 

– Тижорат банклари томонидан уй-жой сотиб олиш учун ёш оилаларга берилаётган ипотека кредитлари ҳақида ҳам маълумот берсангиз.

– Биринчи Президентимизнинг 2007 йил 18 майдаги “Ёш оилаларни моддий ва маънавий қўллаб-қувватлашнинг қўшимча чоралари тўғрисида”ги Фармони ва Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида 2007 йил 18 июлда рўйхатдан ўтган “Тижорат банклари томонидан ёш оилаларга имтиёзли асосда кредитлар бериш тартиби тўғрисида”ги Низомга биноан кредитлар ажратилмоқда. Мазкур маблағлар ёш оилаларга имтиёзли шартлар асосида банклар томонидан 15 йил муддатга ва йиллик фоиз миқдори марказий банкнинг қайта молиялаштириш ставкаси миқдорида берилади.

– Таълим кредитини олиш учун қандай ҳужжатлар талаб қилинади? Мазкур турдаги кредитни олиш учун талабанинг ота-онаси давлат ташкилотларида ишлаши шартми?

– Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2001 йил
26 июлдаги Қарори билан тасдиқланган “Олий ўқув юртларида тўлов-контракт асосида ўқиш учун таълим кредитлари бериш тўғрисида”ги Низомга мувофиқ, тaълим кредитлари тижорат банклари томонидан Олий таълим муассасаларининг кундузги бўлимларига тўлов-контракт асосида қабул қилинган Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлган талабаларга берилади. Ушбу кредит талабанинг шахсан ўзига, унинг ота-онаси ёки васийларига, талаба яшайдиган жойдаги тижорат банки филиали томонидан берилиши мумкин.

Таълим кредитини олиш учун қарз олувчи тижорат банкигa таълим кредити ажратилишини сўраб ариза топширади. Шунингдек, талаба ва олий таълим муассасаси ўртасидаги тўлов-контракт асосида ўқиш ҳақидаги шартнома (контракт), фуқароларнинг ўзини-ўзи бошқариш органлари ёки хусусий уй-жой мулкдорлари ширкатлари томонидан қарз олувчининг яшаш жойи тўғрисида берилган маълумотнома, кредитни қайтаришнинг таъминланиши тўғрисидаги ҳужжат ва қонун ҳужжатларида кўрсатилган таъминот (банк ёки суғурта ташкилотининг кафолати; учинчи шахсларнинг кафиллиги; мол-мулк ва қимматли қоғозлар гарови, шу жумладан, гаров депозити, банкларнинг омонат сертификатлари; қонун ҳужжатлари ва шартномада назарда тутилган бошқа усуллар билан таъминланиши мумкин) турларидан биттасини тақдим этади.

Таълим кредити талабанинг отаси ёки онаси номига расмийлаштирилаётганда даромад манбаини кўрсатиб бериши, яъни ариза берувчининг даромадлари тўғрисида доимий иш жойидан (доимий иш жойи мавжуд бўлганда) берилган маълумотномалар ёки ариза берувчининг охирги даромадлари тўғрисидаги декларациянинг уларнинг яшаш жойидаги давлат солиқ органи томонидан тасдиқланган нусхаларини тақдим этишлари керак.

Аввалбошдан айтганимиздек, эришиш мумкин бўлмаган нарсанинг ўзи йўқ. Қатъият билан мақсад сари интилсангиз, бас!

 

Маъмура ҚОСИМХЎЖАЕВА.